نقش نظریه تطابق عوالم در علم الهی و حل معضل اصلی معرفت‌شناسی در نظام صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

 
ملاصدرا نظریه تطابق عوالم را از عرفان برای اثبات علم تفصیلی خداوند در مقام ذات وارد فلسفه خویش می‌نماید. ایشان بدون کمترین انحرافی از اصالت وجود و بدون آنکه کوچک‏ترین آسیبی به وجود بحت و صرف و بسیط‌بودن خداوند برسد، حضور ماهیات را در عوالم برتر و حتی عالم الوهیت به اثبات می‎رساند؛ آن‏گاه با توجه به علم خداوند به ذات خویش، علم خداوند به جمیع اشیا و ماهیات را در مقام ذات به اثبات می‎رساند. چگونگی حضور ماهیات در عوالم برتر که ثمره تطابق وجودی عوالم است، دستاوردی است که نه تنها علم الهی بلکه معضل اصلی معرفت‌شناسی یعنی چگونگی حکایتگری مفهوم ذهنی نسبت به خارج را نیز حل می‌نماید. ملاصدرا وحدت ماهیت را در دو موطن عین و ذهن مسلم می‏داند و از سوی دیگر این‌همانی وجودی را مناط علم و منشأ تطابق ماهوی معرفی می‏کند. با توجه به حدّ وجودبودن ماهیت و تفاوت درجه وجود عینی و ذهنی، چگونگی تطابق ماهوی عین و ذهن محل سؤال بوده و حلّ آن در فهم چگونگی تطابق عوالم است که مسئله مورد پژوهش ماست.


 

کلیدواژه‌ها


ابن­سینا؛ الاشارات و التنبیهات؛ تحقیق حسن حسن­زاده آملی؛ چ2، قم: انتشارات بوستان کتاب، 1386.
ـــــ؛ التعلیقات؛ قم: انتشارات بیدار قم، 1443ق.
ـــــ؛ الهیات من کتاب الشفاء؛ تحقیق حسن حسن­زاده آملی؛ قم: انتشارات بوستان کتاب، 1433ق.
جوادی آملی، عبدالله؛ شرح جلد ششم حکمت متعالیه اسفار اربعه؛ چ1، انتشارات الزهراء، 1372.
سهروردی، شیخ شهاب­الدین؛ المشارع و المطارحات؛ ترجمه و حاشیه سیدصدرالدین طاهری؛ چ1، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1385. 
صدرالمتألهین؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ چ3، نشر طلیعه النور، 1430ق.
ـــــ؛ الشواهد الربوبیة؛ تصحیح و تعلیقه آشتیانی؛ چ4، قم: نشر بوستان کتاب، 1386
ـــــ؛ شرح اصول الکافی؛ مکتبه المحمودی، چاپ سنگی، 1391.
غفاری قره‌باغ، سیداحمد؛ «بررسی تأثیر نظریه تطابق عوالم در معرفت شناسی صدرا»، پژوهشنامه حکمت و معرفت اسلامی؛ ش43، بهار 1392.
مطهری، مرتضی؛ مقدمه و پاورقی اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ تهران: انتشارات صدرا، 1379.
ـــــ؛ «شرح مبسوط منظومه»، مجموعه آثار؛ چ9، انتشارات صدرا، 1386.
میرداماد؛ تقویم الایمان؛ چ1، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، 1376.