بررسی و نقد تأثیر معرفت­ شناسی هیوم بر رأی او پیرامون منشأ دین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری فلسفه دین دانشگاه تهران

چکیده

 
هیوم در ارائة رأی خود دربارة منشأ باور دینی، از معرفت­شناسی تجربه­گرایانه­اش بهره می‌برد؛ اما پاره‌ای تعارضات درونی آن را نحیف می­کند و نظریة طبیعت­گرایانة هیوم دربارة خاستگاه دین را از انسجام و استحکام تهی می­سازد. بر این اساس، در این جستار ابتدا رأی هیوم دربارة منشأ دین بیان می‌شود و پس از بررسی میزان تأثیر معرفت­شناسی هیوم بر گزارة فلسفة دینی او، نقدهایی بر هیوم وارد می­کنیم که به‌طورعمده بر ناسازواری این گزارة فلسفه دینی هیوم با آرای معرفت­شناختی او متمرکز است. پس از مشخص شدنِ تأثیر حداکثری معرفت‏شناسی هیوم بر نظر او در مورد منشأ دین، این نتیجه به دست آمد که اولاً بهترین نقدها بر نظر هیوم دربارة منشأ دین، نقدهایی هستند که عمدتاً بر مبانی معرفت‏شناختی او متمرکز شده است؛ ثانیاً رأی هیوم در این مورد استحکام لازم را نداشته است و در این میان، نداشتن انسجام درونی، نقش عمده­ای در تضعیف نظریة هیوم دارد.
 


کلیدواژه‌ها


قرآن کریم

  1. توکلی، غلامحسین؛ خاستگاه دین از نگاه فروید؛ تهران: انتشارات سهر­وردی، 1378.
  2. حسینی، اکبر و امیر خواص؛ منشأ دین؛ تهران: کانون اندیشة جوان، 1386.
  3. فتحعلی­خانی، محمد؛ فلسفة دین دیوید هیوم؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1390.
  4. مطهری، مرتضی؛ فطرت؛ تهران: صدرا، 1373.
  5. هیوم، دیوید؛ تاریخ طبیعی دین؛ ترجمة حمید عنایت؛ تهران: انتشارات خوارزمی، 1387.
    1. Bolle, Kees W.; “Animism and Animatism”; Encyclopedia Of Religion; 2nd, edition, Edited by Lindsay Jones, Vol.1, Thomson Gale, 2005.
    2. Bowker, John; The Sense of God; Oxford: Oneworld Publication, 1995.
    3. Miguel A. Badía Cabrera; “Hume’s Natural History of Religion: Positive Science or Metaphysical Vision of Religion?”; David Hume Critical Assessments, Vol.5 (Religion), Edited By Tweyman; S., U.K: Routledge, 1995.
    4.  Eliade, Mircea; The Sacred and the Profane: The Nature of Religion; translated from French: W.R. Trask, California: Harvest/ HBJ Publishers, 1957.
    5. Freud, Sigmund; The Future of an Illusion; Author. J. Strachey; U.S.: W. W. Norton & Company, 1989.
    6. Gaskin, J.C.A.; Hume’s Philosophy of Religion; London: Macmillan Press, 1988.
    7. Humber, J. M.; “Hume”; ACompanion to the Philosophers; Edited by Robert L. Arrington; U.S.: Blackwell Publishing, 1999.
    8. Hume, David; A Treatise Of Human Nature; 2nd edition, Edited by Nidditch, P.H. and Selby-Bigge, L.A.; Oxford: Oxford University Press, 1978.
    9. _____; A Treatise Of Human Nature; Edited by David Fate Norton and Mary J. Norton; Oxford: Oxford University Press (Clarendon), 2007a.
    10. _____; An Enquiry Concerning Human Understanding Edited by Millican, P.; Oxford: Oxford University Press, 2007b.
    11. _____; Dialogues Concerning Natural Religion; Edited by Dorothy Coleman; Cambridge: Cambridge University Press, 2007c.
    12. _____; The Natural History of Religion;With an Introduction by John M. Robertson; A. and H. Bradlaugh Bonner; Online Library of Liberty (http://oll.libertyfund.org/title/340), 2011.
    13. Norton, David Fate; “An Introduetion to Hume,s Thought”; In: The Cambridge Companion to Hume, 2nd edition, Edited by David Fate Norton and Jacqueline Taylor; Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
    14. _____;"David Hume"; The Cambridge Dictionary of Philosophy; 2nd edition, Edited by Robert Audi; Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
    15. Noxon, James; “Hume’s Concern with Religion”; David Hume Critical Assessments, Vol.5 (Religion), Edited By Tweyman, S.; Routledge, 1995.
    16. Otto, Rudolf, & Lunn, B.; Religious essays: a Supplement to The Idea of the Holy; London: Oxford University Press, H. Milford, 1931.
    17. Proudfoot, Wayne; “Philosophy: Philosophy Of Religion”; Encylopedia Of Religion, 2nd edition, Edited by Lindsay Jones, Vol.10, Thomson Gale, 2005.
    18. Werblowsky, R. J. ZWI; “Polytheism”; Encylopedia Of Religion, 2nd edition, Edited by Lindsay Jones, Vol.11; Thomson Gale, 2005.