نسبت بین خودآگاهی و آگاهی به غیر در فلسفه ارسطو و ابن ‎سینا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد

2 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد

چکیده

 
دیدگاه ابن‎سینا در مورد خودآگاهی با دیدگاه ارسطو متفاوت است. بر اساس نظر ارسطو فاعل شناسا نمی‎تواند آگاهی بی‏واسطه‎ای به خود داشته باشد، بلکه همواره به واسطه علم به شیء دیگر به خود علم پیدا می‎کند و چون مبدأ علم در فلسفه ارسطو علم به اشیای مادی و محسوس است، اصولاً شناخت انسانی بر این اساس و مبتنی بر این مدل شکل می‎گیرد و از این جهت حقیقت «خود» نیز که همواره همراه با ادراک اشیای مادی و ملازم با آنها درک می‎شود، امری مکانمند و زمانمند است. این در حالی است که از نظر ابن‎سینا حقیقت «خود» از راه نوعی شهود بی‏واسطه درونی و صرف نظر از هر گونه ادراک حسی  قابل وصول است و دقیقاً این همان نکته ای است که ابن‎سینا در انسان معلق در فضا در صدد بیان آن است. اگر بخواهیم دیدگاه ارسطو و ابن‎سینا در مورد خودآگاهی و نسبت آن با آگاهی به غیر را با دیدگاه‎های رایج در فلسفه ذهن معاصر مقایسه کنیم، باید بگوییم دیدگاه ارسطو در مورد خودآگاهی بیشتر با آن نوع خودآگاهی که در فلسفه ذهن از آن با نام خودآگاهی مرتبه اول یا پیشا تأملی یاد می‎شود، سازگار است؛ در حالی که ابن‎سینا ضمن پذیرش این معنا از خودآگاهی به نوعی خودآگاهی مرتبه بالاتر یا تأملی نیز قایل است.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‎سینا؛ المباحثات؛ تحقیق و تعلیق محسن بیدارفر؛ قم: انتشارات بیدار، 1371.
  2. ـــــ؛ الاشارات و التنبیهات؛ با شرح خواجه طوسی و قطب‎الدین رازی؛ قم: نشر البلاغة، 1375.
  3. ـــــ؛الاضحویة فی المعاد؛ تحقیق حسن عاصی؛ تهران: انتشارات شمس تبریزی، 1382.
  4. ـــــ؛ التعلیقات؛ تصحیح و تحقیق عبدالرحمن بدوی؛ بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامی، 1404الف.
  5. ـــــ؛الشفاء- الطبیعیات؛ ج2 (النفس)، تحقیق سعید زاید؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشی، 1404ب.
  6. ـــــ؛ «التعلیقات علی حواشی کتاب النفس لارسطو»، در: عبدالرحمن بدوی؛ ارسطو عند العرب؛ کویت: وکالة المطبوعات، 1978م.
  7. ارسطو؛ درباره نفس؛ ترجمه و تحشیه علی مراد داودی؛ تهران: انتشارات حکمت، 1378.
  8. اسحاقی‎نسب، اسماء و حسین زمانیها؛ «بررسی و تحلیل نسبت خودآگاهی با مبانی متافیزیکی در فلسفه ابن‎سینا»، جاویدان خرد؛ ش28، پاییز و زمستان 1394، ص41-60.
  9. خادمی، حمیدرضا و احمد بهشتی؛ «خودآگاهی در فلسفه ابن‎سینا»،  پژوهشهای فلسفی کلامی؛ ش54، 1391، ص5-16.
  10. داودی علی‎مراد؛ عقل در حکمت مشاء؛ تهران: انتشارت حکمت، 1389.
  11. شاقول یوسف؛ «بررسی تحلیلی کوجیتوی دکارت و انسان معلق ابن‎سینا»،  مقالات و بررسی‌ها؛ ش83، بهار 1386، ص47-65.
12. Alwishah Ahmed; “Avicenna on Self-cognition and Self-awareness”, in Aristotle and the Arabic Tradition; ed. Alwishah  Ahmed & Hayes Josh; Cambridge: Cambridge university Press, 2015, pp.143-163.
13. Aristotle; The Complete Works of Aristotle; ed. Jonathan Barnes; One Volume Digital Edition, New Jersey: Princeton University Press, 1995.
14. Bermudez Jose Luise; The Paradox of Self-Consciousness; US: MIT Press,1998.
15. Black Deborah L.; “Avicenna on self-awareness and knowing one knows”, in The Unity of Science in the Arabic Tradition, ed. ShahidRahman, Tony Street & Hassan Tahiri; Netherlands: Springer, 2008, pp.63-87.
16. Chisholm, R. M; “The observability of the self”; Philosophy and Phenomenological Research;No.30, 1969, pp.7–12.
17. Farjeat LX Lopez; “self-awareness in human and non-human animals in Avicenna's psychological writings”; in Oikeiosis and the natural basis of morality: from classical stoicism to modern philosophy; Hildesheim: Georg OlmsVerlag, 2012, pp.121-140.
18. Farrell Jonathan and McClelland Tom; “Consciousness and Inner Awareness”; Review of Philosophy and Psychology; Vol.8, 2017, pp.1-22.
19. Gallager Shaun and Zahavi Dan; “Consciousness and Self-conscious ness”, in The Phenomenological Mind; New York: Routledge, 2008, pp.45-68.
20. Kaukua, Jari; Avicenna on Subjectivity a Philosophical Study; University of Jyvaskyla, 2007.
21. Kreigel Uriah; “Consciousness and Self-Consciousness; Monist, Vol. 87, 2004, pp.182-205. 
22. Marmura Michael; “Avicenna’s “flying man” context”; The Monist, Vol. 69, No.3, 1986, pp.383–395.
23. Morin Alain; “Possible Links Between Self-Awareness and Inner Speech: Theoretical Background, Underlying Mechanisms, and Empirical Evidence”, Journal of Consciousness Studies; Vol. 12, No. 4-5, 2005, pp.115–134.
24. Nagel Thomas; “What is it Like to Be a bat?”, Philosophical Review; Vol. 83, 1974, pp.435–450.
25. Nida-Rumelin Martine; “Self-Awareness”, Review of Philosophy and Psychology; Springer, Vol. 8, 2017, pp.55–82.
26. Oehler, Klaus; “Aristotle on Self-Knowledge”, Proceedings of the American Philosophical Society; Vol. 118, No.6, 1974, pp.493-506.
27. Owens Joseph; “The Self in Aristotle”, The Review of Metaphysics; Vol.41, No.4,1988, pp.707–722.
28. Parfit, D; Reasons and Persons; Oxford University Press., 1984.
29. Rosenthal, David M.; “Two Concepts of Consciousness”, Philosophical Studies; Vol. 49, No.3, 1986, pp.329-359.
30. Sihvola Juha; “The Problem of Consciousness in Aristotle’s Psychology”, in Consciousness: from Perception to Reflection in the History of Philosophy; ed. Heinamaa Sara, LahteenmakiVili and RemessPauliina; Netherland: Springer, 2007, pp.49-65.
31. Simpson Peter; “Aristotle’s Idea of the Self”; The Journal of Value Inquiry; Vol. 35, 2001, pp.309-324.
32. Zahavi Dan; Self Awareness and Alterity: A Phenomenological Investigation; Us, Illinois: Northwest University Press, 1999.