آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 26 103 2025 09 24 Comparing the two theories of religious science and religious experience in resolving the conflict between science and religion مقایسه دو نظریه‌ی علم دینی و تجربه دینی در حل تعارض علم و دین 131 156 729120 10.22034/zehn.2025.2055079.2097 FA صفر نصیریان استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0002-4684-7974 جلیل جلیلی استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0005-2148-5275 جعفر اصغرزاده بناب استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0002-4137-0249 Journal Article 2025 03 04 Considering the increasing importance of science and the attempts of some opponents to create a conflict between science and religion and to trivialize religious issues and the effects of this debate on other human issues, including limiting the role of religion in social arenas, the present study aimed to explain and examine in a comparative manner the two theories of religious science and religious experience that have been proposed by two contemporary thinkers of the Islamic world; Ayatollah Javadi Amoli and Muhammad Iqbal Lahori in order to resolve the conflict between science and religion.According to the study, these two theories are similar in terms of: belief in the evolutionary compatibility of science and religion; their complementarity with each other; negation of the absolutism of empirical sciences; the possibility of resolving the apparent conflict between science and religion and the necessity of de-distorting incorrect transmitted rulings; but they are in opposition to each other in terms of realism or subjectivism, compatibility or incompatibility with the foundations of religious knowledge, compatibility or incompatibility with religious principles, cooperation or distinction between reason and revelation in the discovery of religion; the maximum role of reason and revelation in the development of sciences, the measurability or non-measurability of religion with the criteria of human experience, and the generality or specificity of the solution. با توجه به اهمیت روز افزون علم و سعی برخی معاندان در ایجاد معارضه بین علم و دین و بی‌اهمیت جلوه دادن مسائل دینی و تأثیرات این بحث در سایر مسائل انسانی از جمله تحدید نقش دین در عرصه‌های اجتماعی، پژوهش حاضر بر آن شد تا به‌صورت تطبیقی، دو نظریه علم دینی و تجربه دینی را که از سوی دو اندیشمند معاصر جهان اسلام؛ آیت الله جوادی آملی و محمد اقبال لاهوری در جهت رفع تعارض علم و دین مطرح شده است، مورد تبیین و بررسی قرار دهد. طبق بررسی انجام شده، این دو نظریه، از جهاتِ: اعتقاد به سازگاری تکوینی علم و دین؛ مکمل بودن آن دو نسبت به همدیگر؛ نفی مطلق‌گرایی علوم تجربی؛ امکان حل تعارض ظاهری بین علم و دین و لزوم تحریف‌زدایی از احکام نقلی نادرست، یکسان‌اند، اما از جهاتِ واقع گرایی یا ذهن گرایی، تناسب یا عدم تناسب با مبانی معرفت‌ دینی، انطباق یا عدم انطباق با اصول دینی، تعاضد یا تمایز عقل و وحی در کشف دین؛ نقش حداکثری عقل و وحی در توسعه علوم، سنجش‌پذیری یا عدم سنجش پذیری دین با معیارهای تجربه بشری، عمومیت یا اختصاصی بودن راه حل، در تقابل با یکدیگرند. https://zehn.iict.ac.ir/article_729120_40e13c2c45b54ddfc10c8867025a1392.pdf