آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 105 2026 03 22 The Role of Human Creativity in the Evolutionary Research Method with an Emphasis on the Social Sciences نقش خلاقیت انسانی در روش تحقیق تکاملی با تاکید بر علوم اجتماعی 89 122 732640 10.22034/zehn.2025.2068370.2140 FA علیرضا پیروزمند دانشکده مدیریت دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی 0000-0003-2220-1826 عباس جهانبخش دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده معماری و شهرسازی، گروه معماری 0009-0004-5103-8532 حسن شیخ العراقین زاده فرهنگستان علوم اسلامی قم 0009-0004-5103-8532 Journal Article 2025 08 09 Human creativity plays a significant role in the construction of scientific theories. However, scientific methodology is sometimes explained in a way that suggests scientific theories are constructed through a deterministic and absolute adherence to a few, clearly defined, and purely logical stages. Evolutionary methodology, by defining the position of creativity within the research process and demarcating itself from qualitative and quantitative approaches, introduces the concept of “Creative Attunement” in contrast to the notions of “construction” and “discovery.”<br><br>The term “Attunement” refers both to the necessity of the researcher’s creativity being in harmony with the capacities of the real world, and to its compatibility with the value propositions from which the ideal state of phenomena is inferred. Furthermore, rationality is presented as a structural and social matter, while creativity is depicted as an individual and structure-breaking one. In the evolutionary research methodology, however, an organizational method is proposed for creating new quality. This method guides the process of forming a new worldview—from its inception to its societal realization—by organizing the public (including both specialists and the general community).<br><br>In this paper, quantitative, qualitative, and evolutionary methodologies are compared using a deductive and logical analysis approach. Their differences, from the perspective of human creativity, are articulated along the following dimensions: “the relationship between epistemology and ontology,” “validation,” “the purpose and process of research,” and “the role of society in the formation of a scientific theory.” خلاقیت انسانی نقشی مهم در ساختن نظریه‌های علمی دارد. اما گاهی روش‌شناسی علمی به نحوی تبیین می‌شود که گویی نظریات علمی با پیروی جبری و مطلق از چند مرحله کاملا مشخص و صرفا منطقی؛ ساخته می‌شوند. روش‌شناسی تکاملی با تعیین جایگاه خلاقیت در فرآیند تحقیق با مرزبندی نسبت به رویکردهای کیفی و کمی از «تناسب خلاق» در برابر دو مفهوم «برساخت» و «کشف» سخن به میان می‌آورد. واژه تناسب هم به ضرورت هماهنگی خلاقیت محقق با ظرفیت‌های جهان واقع اشاره دارد و هم به سازگاری با گزاره‌های ارزشی که وضع مطلوب پدیده‌ها بر اساس آنها استنباط می‌شود. از دیگر سو عقلانیت، امری ساختاری و اجتماعی و خلاقیت امری فردی و ساختارشکن معرفی می‌شود. اما در روش‌شناسی تکاملی تحقیق، برای خلق کیفیت جدید، یک روش سازمانی ارائه می‌شود که با سازماندهی عمومی (اعم از متخصصان و عموم جامعه) فرآیند شکل‌گیری یک تصویر جدید از عالم را تا تحقق آن در جامعه هدایت می‌کند. در این مقاله روش‌شناسی کمی، روش‌شناسی کیفی و روش‌شناسی تکاملی با شیوه استنادی و تحلیل منطقی مقایسه شده و تفاوت‌های آنها از منظر خلاقیت انسانی در محورهای "نسبت معرفت و هستی"، "اعتبارسنجی"، "هدف و فرآیند تحقیق" و "نقش جامعه در شکل گیری نظریه علمی" بیان شده است. https://zehn.iict.ac.ir/article_732640_bfee96e84950399dec7e8838ed213ca4.pdf