آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 105 2026 03 22 Understanding the lived experience of producing Islamic social science تفهّم تجربۀ‌زیستة تولید علم اجتماعیِ اسلامی 61 88 732835 10.22034/zehn.2025.2068388.2141 FA مهدی جمشیدی دانشجوی دکتری دانشگاه عالی دفاع ملی در رشتۀ مدیریت راهبردی دانش 0009-0000-2223-5087 عبدالحسین کلانتری عضو هیأت علمی دانشگاه تهران 0000-0002-3500-0006 Journal Article 2025 08 09 Since Islamic social science has been developing for several decades, albeit with slow growth and various ailments, it is necessary to study this epistemic experience and identify its shortcomings and weaknesses. On the other hand, the author, as one of the actors in this field, has lived experiences related to this and can articulate this epistemic experience. The author's issue here is to prove the thesis that the interpretive understanding method is effective and appropriate for such study. Accordingly, various aspects of the application of this method have been discussed, and its relationship with tacit knowledge has been specified. It has also been revealed that this method is consistent with religious logic and is not the case that a method opposed to the notion of modern social science is imposed on Islamic social science. Lastly, the validity of this method has been addressed, and several mechanisms for proving its realism have been proposed, which include the possibility of alternative explanations in uncertain conditions, long-standing engagement and companionship with the issue, reflective reconsideration of beginnings and mechanisms, internal coherence of subcategory propositions, and comparative analysis among similar interpretations. ازآنجاکه علم اجتماعیِ اسلامی، چندین دهه است که بیش‌وکم در مسیر تکوین و تولید قرار گرفته، اما در عین حال، گرفتار رشد کم‌شتاب و آفات دیگر است، باید به مطالعۀ این تجربۀ معرفتی پرداخت و نقصان‌ها و ضعف‌های آن را شناسایی کرد. از طرف دیگر، نگارنده به‌عنوان یکی از کنشگران این عرصه، دارای تجربۀ‌زیسته در این باره است و می‌تواند این تجربۀ معرفتی را بیان کند. مسألۀ نگارنده در اینجا، اثبات این گزاره است که روش تفهّمِ تفسیری برای چنین مطالعه‌ای، کارساز و مطابق است. براین‌اساس، به جنبه‌های مختلف کاربست این روش پرداخته شده و نسبت آن با دانش ضمنی، مشخص شده است. همچنین آشکار گردیده که این روش با منطق دینی، سازگار است و این‌گونه نیست که روش متضاد با انگارۀ علم اجتماعیِ تجدّدی بر علم اجتماعیِ اسلامی تحمیل شود. در پایان نیز به اعتبار این روش پرداخته شده و چندین سازوکار برای اثبات واقع‌نمایی آن مطرح گردیده که عبارتند از امکان تبیین‌های بدیل در شرایط عدم‌قطعیّت، مواجهه و مؤانستِ دیرینه با مسأله، بازاندیشیِ متأمّلانه در آغازها و سازوکارها، انسجام درونیِ گزاره‌های زیرطبقه و تحلیل تطبیقی در میان تفسیرهای همگون. https://zehn.iict.ac.ir/article_732835_d7c88f2054bff739dac48519e199e7d9.pdf