آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 22 The future of cyber knowledge آینده معرفت سایبر 5 32 736701 10.22034/zehn.2026.2066047.2132 FA علیرضا قائمی نیا استاد تمام گروه معرفت شناسی و عاوم شناختی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 0000-0001-6634-1332 Journal Article 2025 07 16 In cyberspace, we are faced with new types of knowledge, and this space is bringing about certain changes in human knowledge. This article examines the issue of what the future of cyber knowledge will be like and what scenarios can be proposed in this regard. In this article, five scenarios are proposed for the future of cyber knowledge, the first three of which are proposed by Steele, and the other two scenarios will be proposed according to some perspectives in cognitive science and Islamic philosophy. These five scenarios are: the global brain scenario, the independent brain scenario, the single brain scenario, the multi-network brain scenario, and the expansion of digital examples. Each of these scenarios considers specific cognitive and epistemological consequences for cyberspace. By proposing the "digital example theory", the author has proposed a specific ontological perspective on cyberspace, according to which this space is a kind of example world that is different from the connected example world and the disconnected example world (in Islamic philosophy). This space is based on digital tools and has specific characteristics. Extreme formalism and the diminishing of rational knowledge, the single source of knowledge, and the dominance of computational thinking over other types of thinking are some of the epistemological consequences of this type of expansion. در فضای سایبر با گونه‌های جدیدی از معرفت رو به رو هستیم و این فضا تغییرات خاصی را در معرفت بشری رقم می‌زند. این مقاله به بررسی این مسأله می‌پردازد که آینده معرفت سایبر چگونه خواهد بود و چه سناریوهایی را در این زمینه می‌توان مطرح کرد.در این مقاله برای آینده معرفت سایبر پنج سناریو مطرح شده که سه سناریوی نخست را استیلی مطرح کرده و دو سناریوی دیگر را با توجه به برخی از دیدگاه‌ها در علوم شناختی و فلسفه اسلامی مطرح خواهیم کرد. این پنج سناریو عبارتند از: سناریوی مغز جهانی، سناریوی مغز مستقل، سناریوی مغز واحد، سناریو مغز چندشبکه‌ای، گسترش مثال دیجیتال. هر یک از این سناریوها پیامدهای شناختی و معرفتی خاصی را برای فضای سایبر در نظر می‌گیرند. نگارنده با طرح «نظریه مثال دیجیتال» دیدگاه هستی‌شناختی خاصی را در باره فضای سایبر مطرح کرده است که بنا به آن، این فضا نوعی عالم مثال است که با عالم مثال متصل و با عالم مثال منفصل (در فلسفه اسلامی) تفاوت دارد. این فضا قائم به ابزارهای دیجیتال است و ویژگی‌های خاصی دارد. صورت‌گرایی افراطی و کم‌رنگ شدن معرفت عقلی، تک‌منبعی شدن معرفت و غلبه تفکر محاسباتی بر دیگر اقسام تفکر از پیامدهای معرفتی این نوع گسترش است.

https://zehn.iict.ac.ir/article_736701_a3be43d82f94283e0224306afee2f67b.pdf

آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 23 The Referral of Primary Propositions to Presentational Knowledge: A New Formulation of Ayatollah Misbah Yazdi's Theory ارجاع اولیات به علم حضوری؛ تقریری نو از نظریه آیت‌الله مصباح یزدی 33 56 732627 10.22034/zehn.2025.2069399.2144 FA جواد عابدینی قم- موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0009-0005-8983-5833 Journal Article 2025 08 19 Various perspectives have been proposed regarding the mystery of the truth and infallibility of primary self-evident principles. The most recent of these is the theory of referral to presentational knowledge ('ilm huzuri), whose initial formulation can be considered one of the innovations of Ayatollah Muhammad Taqi Misbah Yazdi. According to this theory, the infallibility of primary self-evident principles is rooted in the infallibility of presentational knowledge, meaning that their correspondence with reality is apprehended through presentational knowledge. In the present article, through a precise analysis of the content and referent (mahki) of primary self-evident principles, I will offer a new formulation of this theory and defend its core principle against its most significant rival theory (the intrinsic nature of assent to primary propositions). The research findings indicate that the general framework of the theory of referral to presentational knowledge is not only entirely correct and robust, but without resorting to it, the mystery of the truth and infallibility of primary self-evident principles would not be revealed. درباره راز صدق و خطاناپذیری بدیهیات اولیه دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است که جدیدترین آنها نظریه ارجاع به علم حضوری است که روایت نخست آن را می‌توان از ابتکارات آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی دانست. بر اساس این نظریه، خطاناپذیری بدیهیات اولیه ریشه در خطاناپذیری علم حضوری دارد، به این معنی که مطابقت آنها با واقعیت به علم حضوری درک می‌شود. در مقاله حاضر با تحلیل دقیق مفاد و مَحکی بدیهیات اولیه، تقریری تازه از این نظریه ارائه کرده و در مقابلِ مهم‌ترین نظریه رقیب (ذاتی بودن تصدیق اولیات)، از اصل آن دفاع خواهم کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند چارچوب کلی نظریه ارجاع به علم حضوری نه تنها کاملاً صحیح و استوار است، بلکه بدون تمسک به آن، راز صدق و خطاناپذیری بدیهیات اولیه آشکار نخواهد شد.

https://zehn.iict.ac.ir/article_732627_4fb061696988c9674730447662d44eb4.pdf

آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 22 A Neuro-Philosophical Analysis of Damasio’s Narrative Identity in Relation to Theories of Narrative Identity Abstract تحلیل عصب‌فلسفی هویت روایی داماسیو در پیوند با نظریه‌های روایی هویت 57 86 736342 10.22034/zehn.2026.2065960.2130 FA زینب عرب دانش‌آموختۀ دکتری، گروه فلسفه، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. 0000-0003-0046-0392 Journal Article 2025 07 15 Narrative identity, as a pivotal concept at the intersection of neuroscience and philosophy of mind, provides a framework for understanding the continuity of Narrative identity is a fundamental concept at the intersection of philosophy of mind, phenomenology, and neuroscience, the explanation of which requires simultaneous attention to biological mechanisms and the interpretive dimensions of human experience. The present study, focusing on a neurophilosophical analysis of narrative identity in Antonio Damasio’s theory, seeks to examine the formation of narrative identity in relation to the concept of the autobiographical self and to clarify its relation to several major philosophical theories of personal identity. In this regard, Damasio’s account of the roles of core consciousness, extended consciousness, and the neural mechanisms involved in the integration of memory and experience is comparatively examined alongside the views of Paul Ricoeur, Derek Parfit, John Locke, and Maurice Merleau Ponty concerning narrative, psychological continuity, memory, and embodiment. The study adopts an analytical–comparative and interdisciplinary approach that integrates conceptual analysis of philosophical texts with findings from neuroscience, thereby enabling an assessment of the explanatory capacities and limitations of neurobiological accounts of narrative identity. The findings indicate that although Damasio’s theory provides a robust neurobiological explanation of the formation of narrative identity and exhibits significant convergence with certain philosophical approaches, it encounters limitations in fully accounting for the subjective, embodied, social, and cultural dimensions of identity. Accordingly, narrative identity cannot be reduced solely to neural processes; rather, it should be understood as a multilayered phenomenon and an existential project هویت روایی یکی از مفاهیم بنیادین در تلاقی فلسفه ذهن، پدیدارشناسی و علوم اعصاب است که تبیین آن مستلزم توجه هم‌زمان به سازوکارهای زیستی و ابعاد تفسیری تجربه انسانی است. پژوهش حاضر با تمرکز بر تحلیل عصب‌فلسفی هویت روایی در نظریه آنتونیو داماسیو، می‌کوشد نحوه تکوین هویت روایی را در پیوند با مفهوم خودزندگی‌نامه‌ای بررسی کرده و نسبت آن را با برخی از مهم‌ترین نظریه‌های فلسفی هویت تبیین کند. در این راستا، دیدگاه داماسیو درباره نقش آگاهی هسته‌ای، آگاهی گسترده و سازوکارهای عصبیِ درگیر در یکپارچه‌سازی حافظه و تجربه، با آرای پل ریکور، درک پارفیت، جان لاک و مرلو-پونتی در باب روایت، تداوم روانی، حافظه و بدن‌مندی مقایسه شده است. روش پژوهش تحلیلی-تطبیقی و میان‌رشته‌ای است و با تلفیق تحلیل مفهومی متون فلسفی و یافته‌های عصب‌شناختی، امکان ارزیابی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های تبیین عصب‌محور هویت روایی را فراهم می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظریه داماسیو، به‌رغم توانمندی در توضیح زیست‌عصبی شکل‌گیری هویت روایی و همگرایی قابل توجه با برخی رویکردهای فلسفی، در تبیین کامل ابعاد سوبژکتیو، بدن‌مند، اجتماعی و فرهنگی هویت با محدودیت‌هایی مواجه است. بر این اساس، هویت روایی را نمی‌توان صرفاً به فرایندهای عصبی فروکاست، بلکه باید آن را پدیده‌ای چندلایه و پروژه‌ای وجودی دانست که در پیوند

https://zehn.iict.ac.ir/article_736342_af61b26b6399387934edc5550543b5c7.pdf

آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 22 conceptual block in cyberspace as a collective mind بلوک مفهومی در فضای سایبری، به‌مثابه ذهن جمعی 87 114 737007 10.22034/zehn.2026.2084174.2182 FA محمد محمدی‌نیا عضو هیأت علمی گروه غرب‌شناسی در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه 0009-0005-6439-1586 Journal Article 2026 01 31 The extensive and polysemous usage of the term "cyberspace" in recent decades has led to conceptual inflation and increasing ambiguity in its definition. This research aims to redefine the meaning of the element "space" within this compound term by analyzing the conceptual block at the first-order level of Lance Strate's three-tiered semantic model. Employing the mind-body metaphor, the study interprets physical cyberspace as the "body" and conceptual cyberspace as a collective mind—a cognitive domain encompassing sensation, knowledge, perception, and abstract structures generated within users' consciousness. Scholarly literature demonstrates that this conceptual block comprises three distinct subcategories: (1) logical space, (2) frontier space, and (3) liquid space. Through logical analysis and philosophical interpretation of expert perspectives, complemented by a comparative examination of American and Chinese theoretical frameworks, this study proposes a semantic framework for redefining conceptual cyberspace. Rather than reducing cyberspace to a singular, monolithic concept, the framework embraces semantic multiplicity as an inherent characteristic of cyberspatial heterogeneity. This semantic model may contribute to greater conceptual clarity in theoretical discourse and policy formulation within the domain of cyberspace studies. کاربرد گسترده و چندمعنایی اصطلاح «فضای سایبری» در دهه‌های اخیر، منجر به تورم مفهومی و افزایش ابهام در تعریف آن شده است. این پژوهش با هدف بازتعریف معنای عنصر «فضا» در این اصطلاح، مبتنی بر مدل معناشناختی سه‌سطحی استریت، بلوک مفهومی در سطح مرتبه اول را تحلیل می‌کند و در این کار از استعاره ذهن-بدن، فضای سایبری فیزیکی به‌مثابه «بدن» و فضای سایبری مفهومی به‌مثابه ذهن جمعی بهره می‌برد؛ ذهنی که حاوی حس، دانش‌، ادراک و ساختارهای انتزاعی تولیدشده در ذهن کاربران است. ادبیات تخصصی بحث نشان می‌دهد که بلوک مفهومی خود به سه زیرمجموعه تقسیم می‌شود: 1) فضای منطقی، 2) فضای مرزی و 3) فضای سیال. با روش تحلیل منطقی و تفسیر فلسفی دیدگاه‌های متخصصان، به یاری تطبیق الگوی آمریکایی و چینی، چارچوبی در بازتعریف فضای سایبری مفهومی‌ برای درک ناهمگونی فضاهای سایبری ارائه می‌شود که به‌جای تقلیل آن به یک مفهوم واحد، تکثر معنایی را پیشنهاد می‌دهد. این مدل معناشناختی می‌تواند به وضوح بیشتر در بحث‌های نظری و سیاست‌گذاری در حوزه فضای سایبری کمک کند.

https://zehn.iict.ac.ir/article_737007_ba2fd01d15af2cdf29cb82613766b1e1.pdf

آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 22 The Application of Conceptual Metaphor Theory in the Epistemology of the World: A Cognitive Analysis of the Objectified World in the Language of Nahj al-Balagha کاربست نظریه استعاره مفهومی در معرفت‌شناسی دنیا: تحلیل شناختی دنیای شیء انگاری شده در زبان نهج البلاغه 115 142 736855 10.22034/zehn.2026.2047700.2076 FA آفرین زارع بخش زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0007-1631-8469 Journal Article 2024 12 10 The theoretical foundation of Lakoffand Johnson's conceptual metaphor lies in the relationship between language and the mind, where meaning construction reflects the mental category shaped by growing individuals' experiences and actions. This theory helps us understand complex concepts and shape our mental structures. Given that this theory significantly contributes to the construction of meaning, as well as to its transmission and comprehension, it holds immense importance in the analysis of texts, particularly sacred Islamic texts. This study employs a descriptive-analytical method and a cognitive semantics approach to analyze the conceptualization of the abstract concept of "the world" in the Nahj al-Balagha’s language and its role in its epistemology. The research findings reveal that Amir al-Mu'minin has utilized various objects to objectify the world, drawing upon a container, an expandable entity, a radiant entity, an eclipsed sun, a shadow, a commodity, and a cloud. By establishing epistemological similarities between the relationships of elements in the source domain and the relationships of elements in the target domain, he offers the audience profound insights and a nuanced understanding of the world's nature, revealing its hidden truths and captivating characteristics. The most systematic mappings from the source domain (object) to the target domain (the world) are limitation, temporality, mutability, and perishability. The cognitive analysis of the objectified world in the language of Nahj al-Balagha demonstrates that the structure of a concept influences the language and what is associated with that concept. مبنای نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون ارتباط میان زبان و ذهن است و ساخت معنا در آن بازتاب مقوله ذهنی می‌باشد که تجارب و اعمال افراد در حال رشد به آن شکل‌می‌دهند. از آنجاکه این نظریه در ساخت معنا، انتقال و فهم آن نقش مؤثری دارد، در تحلیل متون به خصوص متون مقدس اسلامی از اهمیت بسزایی برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معناشناسی شناختی به تحلیل شیء‌انگاری مفهوم انتزاعی دنیا در زبان نهج‌البلاغه ونقش آن در معرفت‌شناسی دنیا می‌پردازد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد امیر المؤمنین از میان اشیاء فراوان موجود در عالم هستی، از شیء در‌دار، شیء درخشان، شیء قابل گستراندن و جمع کردن، خورشید کسوف‌کرده، سایه، ابر و کالا برای شیء‌انگاری دنیا استفاده‌کرده‌اند. ایشان با برقرار‌کردن شباهت‌های معرفت‌شناختی میان روابط عناصر حوزه مبدا با روابط عناصر حوزه مقصد، بینشی عمیق و درکی چند‌وجهی از ماهیت دنیا به مخاطب ارائه می‌دهد و حقایق پنهان و ویژگی‌های جذاب آن را برای او روشن می‌سازد. بیشترین نگاشت نظام‌مند از حوزه شیء بر حوزه دنیا محدودیت، موقت بودن، تغییر‌پذیری و فناپذیری هستند. تحلیل شناختی دنیای شیء‌انگاری شده در زبان نهج البلاغه ثابت می‌کند که ساختار یک مفهوم، در زبان و آنچه به آن مفهوم مرتبط است تاثیر می‌گذارد.

https://zehn.iict.ac.ir/article_736855_96a632a50af76d642f67bd3a68200628.pdf

آیت الله علی اکبر رشاد ذهن 1735-0743 27 106 2026 06 22 A Critical Analysis of Immediate Self-Knowledge from the Perspectives of Avicenna and Stoljar تحلیل انتقادی آگاهی بی واسطه از منظر ابن سینا و استولجار 143 173 736603 10.22034/zehn.2026.2075977.2162 FA جواد حیدریان دانشگاه ایلام، ایلام، ایران 0009-0000-9703-9398 Journal Article 2025 10 28 The problem of the immediacy of Self-knowledge is among the most central topics in the philosophy of mind and is closely connected to the explainability of conscious experience. This article aims to establish a dialogue between the Islamic tradition and analytic philosophy by undertaking a comparative analysis of the perspectives of Avicenna and Daniel Stoljar on Self-knowledge. In the Islamic philosophical tradition, Self-knowledge is immediate and presentational (ḥuḍūrī); the soul, in its knowledge of itself, is united with its object of knowledge. The perception of "I" (anā) is grounded in the existential presence of the soul to itself, not in acquired forms (ṣuwar ḥuṣūlī), and the allegory of the "Flying Man" demonstrates that self-knowledge is prior to sensory perceptions. In contrast, Stoljar, within the framework of epistemic physicalism and the ignorance hypothesis, argues that the explanatory gap between physical descriptions and conscious experience arises from our epistemic limitations concerning the physical features and relations that give rise to experience, rather than from a substantial dualism of mind and body. The research method is analytical-comparative, organized around five axes: foundation, method, type of consciousness, relation to the body, and theoretical consequences. The findings indicate that the primary difference between the two views lies not in their acceptance of Self-knowledge and its first-person character, but rather in the philosophical interpretation of immediacy and its attendant epistemological and ontological implications. Thus, the fivefold framework makes possible an intertraditional dialogue without reducing one tradition to the other. مسئله بی‌واسطگی خودآگاهی از کانونی‌ترین مباحث فلسفه ذهن است و با تبیین‌پذیری تجربه آگاهانه پیوند دارد. این مقاله با هدف گفت‌وگوی میان سنت اسلامی و فلسفه تحلیلی، به تحلیل تطبیقی نظرگاه ابن‌سینا و دنیل استولجار دربارۀ خودآگاهی می‌پردازد. در سنت فلسفۀ اسلامی، خودآگاهی حضوری و بی‌واسطه است؛ نفس در علم به ذات خویش، با معلوم خود اتحاد دارد. ادراک «أنا» بر حضور وجودی نفس استوار است، نه بر صور حصولی، و تمثیل «انسان معلّق» نشان می‌دهد علم به خویشتن مقدم بر ادراکات حسی است. در مقابل، استولجار در چارچوب فیزیکالیسم اپیستمیک و فرضیۀ جهل، شکاف توضیحی میان توصیف‌های فیزیکی و تجربه آگاهانه را ناشی از محدودیت‌های معرفتی ما نسبت به ویژگی‌ها و روابط فیزیکی تجربه‌ساز می‌داند، نه حاصل دوگانگی جوهری ذهن و بدن. روش پژوهش، تحلیلی-تطبیقی است و مقایسه در پنج محور «مبنا»، «روش»، «نوع آگاهی»، «نسبت با بدن» و «پیامدهای نظری» سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد اختلاف اصلی دو دیدگاه نه در اصل پذیرش خودآگاهی و اول‌شخصی‌بودن آن، بلکه در تفسیر فلسفی بی‌واسطگی و در پیامدهای معرفت‌شناختی و هستی‌شناختیِ مترتب بر آن است. بدین‌ترتیب، چارچوب پنج‌محوره امکان گفت‌وگوی میان‌سنتی را بدون فروکاستن یک سنت به سنت دیگر فراهم می‌آورد.

https://zehn.iict.ac.ir/article_736603_95acc0152ae49be7b52eb119dd7e0ee3.pdf