The logic of exploring social laws in the production of Islamic humanities

Document Type : Original Article

Authors
Qasem Tarkhan 1
Ramezan Alitabar 2
1 Full Professor of Culture and Islamic Research Institute
2 Full Professor of the Department of Logic of Understanding Religion, Culture and Islamic Research Institute
Abstract
The logic of exploring social laws in the production of Islamic humanities

Studying social laws and knowing their causes, agents and effects has an irreplaceable role in the production of Islamic humanities and social sciences. Undoubtedly, the achievement of such laws is based on a special method and logic, which is interpreted as the logic of discovery of social laws. The logic of discovery, as a comprehensive method, in addition to the method (process, rules, tools and techniques), also deals with the basics of understanding divine traditions.The present article deals with some important methods to understanding the social laws from Quran and traditions as a compilation from the library method and in terms of nature, from the rational-analytical method. the findings of this research,that is, we can mention the rational and narrative methods in understanding social lows. However, due to the complexity of the divine laws and the explanations of rational and narrative methods, it is necessary to apply a logical interpretation and convergence. This comprehensive logic, in addition to validity and acceptability, has the ability to understand and deduce all levels of divine laws.
Keywords
Laws؛ social traditions؛
human sciences؛ logic of understanding؛ inference

Subjects

  1. منابع و مآخذ

    *قرآن.

    1. ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة، چ1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی‏.
    2. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان‌العرب، چ3، بیروت: دار صادر.
    3. ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، چ4، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
    4. ایمان، محمدتقی و اسلام آقاپور (1386). «تکنیک زاویه‌بندی در تحقیقات علوم انسانی»، روش‌شناسی علوم انسانی (حوزه و دانشگاه)، ش52.
    5. آقاجانی،‌ نصرالله (1393). «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، اسلام و مطالعات اجتماعی، زمستان، ش ۷، صص32 -60.
    6. بحرانی، شیخ یوسف (۱۴۰۵). الحدائق الناضرة، بیروت: دارالاضواء.
    7. بهمنی، سعید (1400). «هفت چالش فرارروی به‌کارگیری سنت‌های الهی در شبیه‌سازی و هوش مصنوعی»، چهارمین نشست از سلسله نشست‌های عصرانه فناوری‌های هوشمند؛ ۲۶/۰۷/۱۴۰۰.
    8. بهمنی، سعید (1397). نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    9. ترخان، قاسم (۱۴۰۰). «برآیند اعتقاد قرآنی به جهان غیب در روش علوم انسانی»، تحقیقات بنیادین علوم انسانی، پاییز، شماره پیاپی ۲۴، صص۱۱-۳۱.
    10. ترخان، قاسم (1399). «نقش و تأثیر علل و عوامل فرامادی در بلایای طبیعی»، قبسات، سال ۲۵، تابستان، شماره ۹۲، صص۳۵-۶۵.
    11. ترخان، قاسم (1401). مبانی جهان‌شناختی علوم انسانی اسلامی از منظر قرآن کریم، چ۱، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    12. جوادی آملی، عبدالله (1389). ادب فنای مقربان، محقق: محمد صفایی، ج ۵، چ3، قم: اسراء.
    13. جوادی آملی، عبدالله (1388). تسنیم، محقق: عبدالکریم عابدینی، ج15، چ2، قم: اسراء.
    14. جوادی آملی، عبدالله (1386). شریعت در آینه معرفت،‌ محقق: حمید پارسانیا، چ5، قم: اسراء.
    15. حقیقت، سیدصادق (1381-1382). «بر حاشیه روش تحقیق در علوم سیاسی»، دانش‌پژوهان، نیمسال دوم، ش1، صص33-42.
    16. حقیقت، سیدصادق (1385). روش‌شناسی علوم سیاسی، چ1، قم: دانشگاه مفید.
    17. دوورژه، موریس (1362). روش‌های علوم اجتماعی، ترجمه خسرو اسدی؛ تهران: امیرکبیر.
    18. رجبی، محمود (1383) «قانونمندی جامعه و تاریخ»، فصلنامه تاریخ در آیینه پژوهش، تابستان، ش2، صص23-64.
    19. رشاد، على اکبر (1383). فلسفه دین، چ1، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى.
    20. روحانی، تورج و عرفائی، محسن (1395). پیشرفت و تعالی از دیدگاه سنت‌های الهی؛ چ1، قم: میراث ماندگار.
    21. زرکشی، بدرالدین (1391ق) البرهان فی علوم القرآن، دارالمعرفه، بیروت.
    22. سیدی‌فرد، سیدعلی (1400). «سنت‌های الهی و حساسیت‌ به داده‌های تجربی: ملاحظاتی مفهومی و توصیه‌هایی روشی»، تحقیقات بنیادین علوم انسانی، زمستان، ش۲۵، صص۱۱-۲۵.
    23. شریفی، احمدحسین (1395). روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی، چ1، تهران: انتشارات آفتاب توسعه.
    24. صدر، سیدمحمدباقر (1398ق). المدرسة القرآنیة، چ3، قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر.
    25. صدر، سیدمحمدباقر (1421ق). المعالم الجدیدة، قم: مرکز الدراسات و االبحاث التخصصیة للشهید لصدر.
    26. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، چ2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
    27. طباطبایى، سیدمحمدحسین (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران، صدرا.
    28. طوسی، ابی‌جعفر محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، چ1، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    29. طوسی، محمد بن الحسن (1414). الأمالی، چ1، قم: دار الثقافة.
    30. علی‌تبار، رمضان (1400). منطق فهم دین، تهران: سازمان سمت.
    31. علی‌تبار، رمضان (1401). منطق علوم انسانی اسلامی (فراروش)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    32. فیض کاشانی، ملامحسن (1378). تفسیر صافی، تهران: کتاب فروشی اسلامی.
    33. فیومی، احمدبن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، چ2، قم: موسسة دارالهجرة.
    34. کرمی، علی (1370). ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن کریم، قم: نشر مرتضی.
    35. کلینی، محمدبن ‌یعقوب‏ (1407ق). الکافی، چ4، تهران: دارالکتب‌الإسلامیة.
    36. کوشا، غلام‌حیدر (1389). «پژوهشی در الگوی مطالعۀ سنت‌های اجتماعی در قرآن»، معرفت فرهنگی اجتماعی، بهار، ش ۲، صص۳۳-۵۶.
    37. محمدی‌گیلانی، محمد و قربانی‌لاهیجی، زین‌العابدین (1385). قرآن و سنن الهی در اجتماع بشر، چ2، تهران: سایه.
    38. مسعودی، عبدالهادی (1389)، روش فهم حدیث، قم: انتشارات زائر.
    39. مصباح یزدی، محمدتقی (1378). آموزش فلسفه، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر، شرکت چاپ و نشر بین الملل.
    40. مصباح یزدی، محمدتقی (1398). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، چ۲، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی7.
    41. مصطفوی، حسن (1371). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چ1، مؤسسه الطباعه والنشر وزارت فرهنگ و ارشاد.
    42. مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، چ1، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    43. مؤیدی، علی (1399). سنجش رابطه استخلاف صالحان با سنن الهی و تببین ترتیب و جایگاه آن‌ها از منظر قرآن؛ رساله سطح 4 حوزه علمیه قم.
    44. نوری، نجیب‌الله (1391). «به‌کارگیری روش تلفیقی در مطالعات علوم انسانی»، مندرج در مجموعه مقالات مبانی فلسفی علوم انسانی، ج3، قم: مؤسسه آموزشی امام خمینی7.
    45. هیشور، محمد (1417ق). سنن القرآن فی قیام الحضاره و سقوطها، الطبعة الأولی، قاهرة: المعهد العالمی للفکر الاسلامی.