شبکۀ شعاعی معنای ایمان از دیدگاه اندیشمندان اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معرفت شناسی عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 گروه کلام امامیه دانشگاه قرآن و حدیث

3 دانشجوی دکترا رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه قرآن وحدیث قم

چکیده

واژه ایمان و مشتقاتش در بیش از هفتصد آیۀ قرآن یاد شده است که این خود اهمیت این واژه را در جهان‌بینی قرآن نشان می‌دهد. بررسی تغییر معنای ایمان با توجه به دیدگاه افراد و با استفاده از نظریۀ شبکه شعاعی در معناشناسی شناختی به سازمان‌دهی معانی متفاوت ایمان کمک می‌کند. شبکۀ شعاعی مدل گرافیکی برای سازمان‌دادن معانی متفاوت یک واژه درباره یک معنای مرکزی است که به آن معنای مرکزی، پیش‌نمونه می‌گویند. مبنا در شبکۀ شعاعی و در این پژوهش بر اساس انواع تغییر معنایی است که واژه سیاق‌های گوناگون پیدا می‌کند.
 تغییر معنا- با توجه به دیدگاه‌های متفاوت- یکی از انواع تغییر معناست. معنای واژۀ ایمان نیز با توجه به دیدگاه لغت‌دانان، متکلمان اسلامی ‌و مفسران تغییر می‌کند. معنای پیش‌نمونه از میان معانی متفاوت یک واژه انتخاب می‌شود و از معیارهای آن می‌توان به اولین معنای مورد قبول، تفوق در شبکۀ معنایی، رابطه با دیگر معانی واژه، پیش‌بینی دستوری و تصور راحت اشاره کرد. معنای پیش‌نمونۀ ایمان، تصدیق قلبی است که چهار دستۀ معنایی از آن انشعاب می‌شود؛ 1. ایمان همراه با عمل، تصدیق قلبی افزون بر مولفۀ عمل؛ 2. ایمان بدون قلب، تصدیق قلبی بدون مؤلفۀ قلب؛ 3. حاصل ایمان؛ 4. معنای مساوی با ایمان که همان معرفت است

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌اثیر، مبارک بن محمد؛ النهایۀ فی غریب الحدیث والاثر؛ قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان، 1367.
  2. ابن‌سیده، علی بن اسماعیل؛ المحکم والمحیط؛ بیروت: دار اکتب العلمیة، 1421ق.
  3. ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغة؛ چ1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏، 1404ق.
  4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏‏؛ لسان العرب‏؛ بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع- دار صادر، [بی‌تا].
  5. ازهری، محمد بن احمد؛ تهذیب اللغة؛ بیروت: دار احیاء تراث العربی، 1421ق.
  6. اشعرى‏، ابوالحسن؛ مقالات الاسلامیین واختلاف المصلین‏؛ تحقیق فرانس شتاینر؛ چ3، آلمان: ویسبادن، 1400ق.
  7. افراشی، آزیتا، بلقیس روشن و شهرام رنجبری؛ «نقش متغیرهای اجتماعی در تعیین پیش‌نمونه‌های زبانی»؛ فصلنامۀ پازند، ش 22 و 23، پاییز و زمستان 1389.
  8. ایجى، میر سید شریف؛ شرح المواقف‏‏؛ چ1، قم: الشریف الرضی، 1325ق‏. ‏
  9. تفتازانى‏، سعدالدین؛ شرح المقاصد‏؛ چ1، قم‏:الشریف الرضی، 1409ق‏.‏
  10. 10.  جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح؛ بیروت: دار العلم للملایین، 1376ق.
  11. 11.  حلبى‏، على‌اصغر؛ تاریخ علم کلام در ایران و جهان‏؛ چ3، تهران: انتشارات اساطیر، 1376.‏
  12. 12.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات الفاظ القرآن؛ بیروت: دار القلم، 1412ق.
  13. 13.  روشن، بلقیس و لیلا اردبیلی؛ مقدمۀ معناشناسی شناختی؛ [بی‌جا]: نشر علم، 1392.
  14. 14.  شهید ثانى، زین‌الدین بن علی؛ حقائق الایمان مع رسالتی الاقتصاد والعدالة؛ چ1، قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى، 1409ق‏.‏

15. طباطبائى، سیدمحمدحسین‏؛ المیزان فى تفسیر القرآن‏؛ چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1417ق‏.‏

  1. 16.  طبرسى، فضل بن حسن‏؛ مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏؛ چ3، تهران: انتشارات ناصرخسرو،  1372.‏
  2. 17.  فاضل مقداد؛ ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین؛ قم: انتشارات کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى، 1405ق.‏
  3. 18.  فخر رازى، محمد بن عمر؛ مفاتیح الغیب‏؛ چ3، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏، 1420ق‏.‏
  4. 19.  فراهیدی، خلیل بن احمد؛ العین؛ قم: نشر هجرت، 1409ق.
  5. 20.  فیروزآبادی، محمد بن یعقوب؛ القاموس والمحیط؛ بیروت: دار الکتب العلمیه،  1415ق.
  6. 21.  قائمی‌نیا، علیرضا؛ معناشناسی شناختی قرآن؛ تهران: چ1، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، 1390.
  7. 22.  قاضى عبدالجبار؛ شرح الاصول الخمسة؛ چ1، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏، 1422ق.
  8. 23.  قرشی، علی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ تهران: دار الکتب الاسلامیۀ، 1371.
  9. 24.  مرتضی زبیدی؛ محمد بن محمد؛ تاج العروس؛ بیروت: دار الفکر، 1414ق.
  10.  مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‌؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، 1368.
  11. 26.  نصرتی، شعبان و محمد رکعی؛ «سرشت مقوله‌بندی»؛ فصلنامۀ ذهن، ش62، تابستان 1394.
  12. 27.  نصرتی، شعبان؛ معناشناسی شناختی قلب در قرآن؛ پایان‌نامۀدکتری رشتۀ کلامامامیه، پاییز 1392.
  13. 28.  نصیری، منصور؛ «ایمان از دیدگاه علامه طباطبائی»؛ فصلنامۀ قبسات، سال 19، ش 73، پاییز 1393.
    1. 29.  Taylor, john; linguistic categorization; New York: Clearndon press, 1995.

30. Evans, Vyvyan & Benjamin Bergen & Jorg Zinken; The Cognitive linguistic Reader Equinox First Published; Londan,  2007.

31. Evans, Vyvyan & Melanie green; Cognitive Linguistics an Introduction; Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006.

32. Croft, william; D.alan cruse; Cognitive Linguistics; New York: Cambridge university press, 2004.

33. the oxford handbook of cognitive linguistics; dirk geeraerts and Hubert cuyckens; New York: Oxford university press, 2007.

34. Nerlich, Brigitte & Zazie Todd; Polysemy Flexible Patterns of Meaning in Mind and Language; Berlin & New York, 2003.

35. Riemer, Nick; The Semantics of Polysemy; Berlin & New York: Moutin de Gruyter, 2005.

36. Cuyckens, Hubert & Britta Zawada; Polysemy in Cognitive linguistics; Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 1997.

37. Martin Vanhove; From Polysemy to Semantic Change; Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2008.

38. Geeraerts, Dirk; Cognitive Linguistics: Basic Readings; berlin & new York: Moutin de Gruyter, 2006.

39. Lakoff, George; Women, Fire and Dangerous Things; Chicago and London: University of Chicago press, 1987.