نسبت «عقل» و «خیر» در فلسفه فارابی (با نگاهی به کارکرد آن در رهیافت انسان پسامدرن)
Document Type : Original Article
Author
Epistemology and Cognitive Sciences Department at Research Institute for Islamic Culture and Thought
Abstract
مسئله پژوهش حاضر این است که عقل به این معنا چه نسبتی با "خیر" دارد و آیا چنین نسبتی میتواند نقشی در رهیافت انسان پسامدرن ایفا کند؟. فارابی در رساله «فی العقل»، شش اطلاق یا معنا را برای عقل در نظر گرفته است؛ اما آنچه از معانی عقل، در مبحث «خیر» و «خیرخواهی»، مدخلیت تام دارد، بهویژه معنای اول و معنای چهارم است. همچنین فارابی در رساله «فصول منتزعه»، نسبت عقل، فضیلت و سعادت را ترسیم میکند و متعرض بحث از خیر نیز میشود. در این رساله، قوای نفس -بهویژه عقل- با فضیلتها و سعادت انسانی نسبتی وثیق دارند و وصول به سعادت غایی، بالمآل، در گروِ کسب فضیلتهای قوه ناطقه بهویژه "تعقل" و "عقل عملی" است. با این حال، انسان پسامدرن، با چالشهای عملی و انضمامیِ جدی روبهروست که از آن جمله میتوان به برخی از "شرور خودخواسته" اشاره کرد. پژوهش حاضر، با روش تحلیلی-توصیفی و با رویکرد عقلی نشان داده است که شرور خودخواسته بشری در دوره ما بالمآل معلولِ "جداسازی عقل و خیر" و "تغییر معنای ایندو" هستند، و نگره فارابی در نسبت عقل و خیر میتواند با از میان برداشتن این دو علت، معلول را تا حد قابلتوجهی تحت کنترل انسان درآورد.
Keywords
Subjects
8. Aristotle (1941). Nicomachean Ethics, in: The Basic Works of Aristotle, Edit By: Richard McKeon, New York: Random House.
19. Aristotle (1991 a). Nicomachean Ethics, Translated by W. D. Ross, in: The Complete Works of Aristotle, Edited by Jonathan Barnes, Vol.2, Princeton: Princeton University Press, Fourth Printing.
20. Aristotle (1991 b). Poetics, Translated by I. Bywater: The Complete Works of Aristotle, Edited by Jonathan Barnes, Vol.2, Princeton: Princeton University Press, Fourth Printing.
21. Aristotle (1991 c). Posterior Analytics, Translated by Jonathan Barnes, in: The Complete Works of Aristotle, Edited by Jonathan Barnes, Vol.1, Princeton: Princeton University Press, Fourth Printing.
22. Aristotle (1991 d). Topics, Translated by W. A. Pickard-Cambridge, in: The Complete Works of Aristotle, Edited by Jonathan Barnes, Vol.1, Princeton: Princeton University Press, Fourth Printing.
23. Barnes, Ganathan (1995). The Cambridge Companion to Aristotle, Cambridge: Cambridge University Press.
