ذهن

ذهن

کارکرد استعاره مفهومی در تحلیل چالش کلامی آیه 116 سوره مائده.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته سطح چهار و کارشناسی ارشد فلسفه تفسیر
چکیده
اطلاق نفس برای خداوند در فراز «لا اعلم ما فی نفسک» آیه 116 سوره مائده، دانشمندان مسلمان را با دو چالش مربوط به جسمانیت خداوند مواجه کرده است. چالش نخست اطلاق نفس بر خداوند که جسمانیت را به همراه دارد و چالش دوم، ظرفیت در این اطلاق است . دانشمندان مسلمان با توجه به پیش فرض‌های مکاتب کلامی ‌‌خود و همچنین با رویکرد ادبی سعی بر تطبیق یافته های علمی خود داشته‌اند. پاسخ‌ دانشمندان مسلمان تطبیق بر اسلوب مشاکله، تعیین معنای ذات برای نفس و معنای حقیقی نفس است. نگاشته حاضر ضمن بررسی پاسخ های یاد شده با روش تحلیلی عقلی درصدد پاسخ به این مسئله است که معناشناسی شناختی به ویژه استعاره مفهومی چگونه می‌تواند چالش‌های اشاره شده در آیه 116 سوره مائده را پاسخ دهد. استفاده از اسلوب شخصیت بخشی در اطلاق واژه نفس و نیز استعاره مفهومی ظرفیت در این عبارت، یافته های این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. * قرآن کریم.

    1. ابن‌سینا، شیخ‌الرئیس (1332). قراضه الطبیعیات. تهران: انجمن آثار ملی.
    2. ابن‌عاشور، محمد بن طاهر (بی‌تا). التحریر و التنویر. بی‌جا: بی‌نا.
    3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الصادر.
    4. ابن‌هشام، جمال‌الدین (1404ق). مغنی البیب عن کتب الاعاریب. چ1، قم: مکتبة آیت‌الله مرعشی.
    5. ابوحنیفه، نعمان (1419ق). الفقه الاکبر. امارات: مکتبة الفرقان.
    6. ابوحیان الاندلسی، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. چ1، بیروت: دار الفکر.
    7. احسائی، احمد بن زید (1385). شرح المشاعر. بیروت: مؤسسه البلاغ.
    8. ارسطو (1371). فن خطابه. ترجمه پرخیده ملکی، تهران: اقبال.
    9. آشتیانی، مهدی (1390). تعلیقه بر منظومه حکیم سبزواری. قم: زهیر.
    10. اشعری، علی ابن اسماعیل (1430ق). الابانة عن اصول الدیانة. مصر: مکتبة الثقافة الدینیة.
    11. افراشی، آزیتا (1395). مبانی معناشناسـی شـناختی. تهـران: پژوهشـگاه علـوم انسـانی و مطالعات فرهنگی.
    12. آلوسی، سیدمحمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. چ1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    13. براتی، مرتضی (1396). بررسی و ارزیابی نظریة استعاره مفهومی. دوفصلنامة مطالعات زبانی و بلاغی، 16.
    14. تفتازانی، سعدالدین (بی‌تا). المطول. تهران: داوری.
    15. تفتازانی، سعدالدین (1425ق). شرح مختصر المعانی علی تلخیص المفتاح. قم: اسماعیلیان.
    16. جانسون، مارک (1400). بدن در ذهن: مبنای جسمانی معنا، تخیل و استدلال. ترجمه میرزابیگی، تهران: آگاه.
    17. چامسکی، نوام (1374). ساخت‌های نحوی. ترجمه احمد سمیعی. تهران: خوارزمی.
    18. خفاجی، شهاب‌الدین (بی‌تا). حاشیة الشهاب علی تفسیر البیضاوی عنایة القاضی و کفایة الراضی. بیروت: دار الصادر.
    19. دسوقی، محمد (بی‌تا). حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی. بیروت: مکتبة العصریة.
    20. راغب اصفهانی (1423ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    21. روشن، بلقیس (1399). مقدمه ای بر معناشناسی شناختی. تهران: نشر علم.
    22. زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. چ3، بیروت : دار الکتب الاعلمی.
    23. سبحانی تبریزی، جعفر (۱۴۲۸ق). محاضرات فی الالهیات. قم: مؤسسه الامام الصادق†.
    24. سبزواری، ملاهادی (۱۴۳۷ق). شرح المنظومة. چ3، قم: منشورات بیدار.
    25. سکاکی، یوسف (1407ق). مفتاح العلوم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
    26. سیالکوتی، عبدالحکیم (بی‌تا). حاشیة السیالکوتی علی کتاب المطوّل. قم: رضی.
    27. سید مرتضی، علم‌الهدی (1998م). امالی. قاهره: دار الفکر.
    28. سیوطی، جلال‌الدین (۱۳۷۶). الاتقان فی علوم القرآن. تهران: شریف رضی.
    29. شفعی کدکنی، محمدرضا (1350). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
    30. شوکانى، محمد بن على (1414ق). ‏فتح القدیر. دمشق: بیروت‏.
    31. صفوی، کورش (1398). استعاره. چ2، تهران: علمی.
    32. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ5، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
    33. طباطبایی، سید محمدحسین (1388). نهایة الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی )ره(.
    34. طبرسی، امین‌الاسلام (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چ3، تهران: ناصرخسرو.
    35. طوسی، محمد بن حسن (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن. چ1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    36. عارف، اسفراینی (1383). انوار العرفان. قم: بوستان کتاب.
    37. عباسی، زهرا (1397). استعاره عشق و خوشه‌های معنای مرتبط. پژوهش‌های ادب عرفانی، 2.
    38. فاضل مقداد (1380). اللوامع الالهیة فی مباحث الکلامیة. قم: دفتر تبلیغات.
    39. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (بی‌تا). بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز. قاهره: لجنة إحیاء التراث الإسلامی.
    40. قائمی‌‌نیا، علیرضا (1399). استعاره‌های مفهومی ‌‌و فضاهای قرآن. چ3، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    41. قائمی‌‌نیا، علیرضا (1390). معناشناسی شناختی قرآن. چ2، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    42. فخر رازی، محمد (بی‌تا). التفسیر الکبیر. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
    43. کووچش، زلتان (1394). استعاره در فرهنگ جهانی‌ها و تنوع. ترجمه نیکتا انتظام، تهران: سیاهرود.
    44. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (بی‌تا). تفسیر قرآن. بی‌نا.
    45. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1378). سه رساله فلسفی. قم: دفتر تبلیغات.
    46. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1379). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: مصطفوی.
    47.