ذهن

ذهن

بررسی و تحلیل دیدگاه ملاصدرا در مورد خودآگاهی با نظر به رویکردهای ایستا و پویا به خودآگاهی در علوم شناختی و فلسفه ذهن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران.
چکیده
امروزه در تقابل با رویکرد ایستا (دکارتی) به خودآگاهی، در حوزه علوم شناختی و فلسفه ذهن رویکرد جدیدی به خودآگاهی شکل گرفته است که از آن با نام رویکرد پویا یا تکامل گرا یاد می‌شود. قائلین به این رویکرد که از جمله آنها می‌توان به داماسیو، راچت، لارنسن و بیکر اشاره کرد، علیرغم برخی اختلاف نظرها، در چند محور با یکدیگر اشتراک دارند. این محورها عبارتند از الف- حقیقت "من" یا "خود" وابسته به جوهری مجرد و مستقل از بدن نیست بلکه ریشه در بدن و اندام بدنی دارد. ب- حقیقت "خود" و به تبع آن خودآگاهی امری ایستا نیست بلکه یک فرآیند پویا و رو به تکامل است. ج- ارتباط با جهان و انسانهای دیگر نقش کلیدی در تکامل خودآگاهی دارد. د- خودآگاهی نسبت مستقیم با بدنمندی دارد زیرا خودآگاهی حداقل در مراتب ابتدایی آن ریشه در تمایز بین بدن و محیط پیرامون دارد. با نظر به آراء ملاصدرا در مورد خودآگاهی مشخص می شود که هر چند برخی مؤلفه های رویکرد پویا در آراء ملا صدرا نیز یافت می شود اما دیدگاه ملاصدرا دیدگاهی منحصر به فرد است که علیرغم پایبندی به بسیاری از مؤلفه ای رویکرد پویا نمی توان آن را ذیل این رویکرد قرار داد
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن‌سینا (1404 «الف»). التعلیقات. تصحیح و تحقیق عبدالرحمن بدوی. بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامی.
  2. ابن‌سینا (1404 «ب»). الشفاء، الطبیعیات. ج 2 (النفس)، با تحقیق سعید زاید، قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
  3. ابن‌سینا (1375). الاشارات و التنبیهات. با شرح خواجه طوسی و شرح شرح از قطب الدین رازی،، قم: نشر البلاغة.
  4. عبودیت، عبدالرسول (1391). در آمدی به نظام حکمت صدرایی. ج3، تهران: سمت.
  5. ملاصدرا (1360). اسرار الآیات و انوار البینات. با تحقیق محمد خواجوی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  6. ملاصدرا (1999). الحکمةالمتعالیة فی الأسفار العقلیةالأربعة. چ5، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  7. ملاصدرا (1363). مفاتیح الغیب. با تصحیح محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  8. ملاصدرا (1391). تعلیقه بر حکمة الاشراق. در: شرح حکمة الاشراق قطب الدین شیرازی به انضمام تعلیقات ملاصدرا، ج2، با تصحیح سید محمد موسوی، تهران: انتشارات حکمت.
  9. ملاصدرا (1981). الشواهد الربوبیة. مع حواشی الحاج ملاهادی السبزواری، مشهد: المرکز الجامعی للنشر.