ذهن

ذهن

معناشناسی شناختی مغفرت براساس نظریه پیش نمونه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی جامعة المصطفی
2 استادیار گروه مبانی معرفتی دانش کلام پژوهشگاه قرآن و حدیث
چکیده
معناشناسی شناختی مغفرت در قرآن در حقیقت به معنای مفهوم‌سازی‌های خداوند از این واژه است. برای شناخت این مفهوم سازی‌ها می‌توان از قواعد معناشناسی شناختی بهره برد. یکی از این قواعد پیش‌نمونه است. بر اساس نظریه پیش‌نمونه افراد و معانی مختلف یک واژه در نشانگر بودن واژه در یک سطح نیستند. برخی از معانی نسبت به سایر افراد و معانی برای واژه نماینده‌ترند. آیات در مورد پیش نمونه مغفرت در قرآن به دو دسته تقسیم می‌شوند. یک دسته آیاتی هستند که مؤلفه های تقابل با عذاب و نوعی اجر را در پیش نمونه خود دارند، یعنی عملی یا امری وجودی که در تقابل با عذاب است و نوعی پاداش به شمار می-رود. این دسته تقریباٌ بیشتر آیات را در بر می گیرند. دسته دوم آیاتی هستند که در مقابل گناهی از انسان واژه مغفرت را بکار برده‌اند. این آیات علاوه بر معنای پیشین شامل معانی عفو و اعراض نیز هستند. اما در مفهوم مغفرت مؤلفه های رحمت، شکر، ستر، تکفیر، تغطیه و اصلاح قابل اثبات نیستند. بنابراین در پیش نمونه مغفرت قرار نمی گیرند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. * قرآن کریم.

    1. ابن­اثیر، مبارک بن محمد (1367). النهایه فی غریب الحدیث و­ الأثر. تحقیق/ تصحیح طناجی، محمود، محمد، و زاوی، طاهر ­احمد، چ4، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
    2. ابن­درید، محمد ­بن ­حسن (1988م). جمهرة اللغة. ط1، بیروت: دار ­العلم للملایین‏‏.
    3. ابن­سیده، على ­بن ­اسماعیل (1421ق). المحکم ­و ­المحیط ­الاعظم. تحقیق/ تصحیح هنداوى، عبد­الحمید، ط1، بیروت: دار ­الکتب العلمیة‏.
    4. ابن­فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة. تحقیق/ تصحیح هارون، عبدالسلام محمد، چ1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏‏.
    5. ابن­منظور، محمد­ بن­ مکرم (1414ق). لسان العرب. چ3، بیروت‏: دار ­صادر.
    6. ازدی، عبدالله­ بن ­محمد (1387). کتاب الماء. چ1، تهران: ناشر دانشگاه علوم پزشکی ایران.
    7. ازهری، محمد­ بن ­احمد (1420ق). تهذیب اللغة. ط1‏، بیروت: دار احیاء­ التراث­ العربی.
    8. اسماعیل­ صینی، محمود (1420ق). المکنز العربی ­ا­لمعاصر، ط1، بیروت: مکتبة ­الناشرین.
    9. اعتمادی، محمد­هادی (1399). مغفرت، عوامل و موجبات آن. چ1، قم: نورالسجاد.
    10. بابا­شاه، کبری (1400). مغفرت الهی در قرآن و عرفان. چ1، انتشارات آموزشی تألیفی ارشدان.
    11. جوهری، اسماعیل ­بن ­عباد (1376ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. تحقیق/ تصحیح هنداوى عطار، و عبد­الغفور، احمد، ط1، بیروت: دار العلم للملایین.
    12. حسینی­پور، سیده‌زکیه (1395). معناشناسی واژه غفران در قرآن با رویکرد تحلیل متنی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم و معارف قرآن کریم.
    13. راسخ­مهند، محمد (1394). درآمدی بر زبان­شناسی ­شناختی. چ1، تهران: سمت.
    14. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات فی الفاظ القرآن. ط1، بیروت: دار القلم.
    15. رستمی­زاده، بتول، حسینی، فاطمه‌السادات (1400). نگاهی به کاربردهای ادبی مغفرت و مشتقات آن در قرآن. هشتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی.
    16. روشن، بلقیس، و اردبیلی، لیلا (1392). مقدمه‌ای بر معناشناسی­ شناختی. چ1، تهران: نشر علم.
    17. زمخشرى، محمود ­بن­ عمر (1979م). اساس ­البلاغة، بیروت‏: دار صاد‏.
    18. صاحب، اسماعیل ­بن­ عباد (1414ق). المحیط فى اللغة، تحقیق/ تصحیح هنداوى آل یاسین، محمدحسن‏، ط1، بیروت: عالم الکتب‏.
    19. صفوی، کورش (1387). درآمدی بر معنا‌شناسی. چ3، تهران: سوره مهر.
    20. طباطبایی، سید­ محمد­­حسین (1417ق). المیزان­ فی تفسیر ­القرآن. ج19، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    21. طبرسی، فضل ­بن ­حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر ­القرآن. چ1، تهران: ناصر خسرو.
    22. طبرسی، فضل ­بن­ حسن (1377). تفسیر جوامع الجامع. چ1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و ‏مدیریت حوزه علمیه قم.
    23. طریحی، فخر­الدین بن محمد (1375). مجمع ­البحرین‏. تحقیق/ تصحیح حسینى اشکورى، احمد، چ3‏، تهران: مرتضوی‏.
    24. عسکری، ابوهلال، و الجزایری، سید­نورالدین (1400ق). معجم فروق اللغویة. ط1، بیروت: دار الافاق ­الجدیدة‏.
    25. فراهیدی، خلیل ­بن ­احمد (1409ق). کتاب العین. چ2‏، قم‏: هجرت.
    26. فیروز­آبادى، محمد­ بن ­یعقوب (1415ق). قاموس ­المحیط. ط1، بیروت: دار الکتب العلمیة‏.
    27. فیومى، احمد ­بن ­محمد (1414ق). المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر ­للرافعى. چ2‏، قم: مؤسسه دار ­الهجرة‏.
    28. قائمی­نیا، علیرضا (1390). معناشناسی­ شناختی قرآن. چ1، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    29. قرشى، على‌اکبر (1371). قاموس قرآن. چ6، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    30. کاظمی نیاسر، زهرا (1393). معیارها و آثار مغفرت در قرآن و روایات، پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده اصول­الدین.
    31. گندمکار، ابوالفضل (1396). رحمت و مغفرت الهی در قرآن، الکترونیکی در اپلیکیشن کتابراه.
    32. گیررتس، درک (1393). نظریه‌های معنا‌شناسی­واژگانی. ترجمه کوروش صفوی، چ1، تهران: انتشارات علمی.
    33. محمدی، سمیه (پاییز 1398). معنا­شناسی واژه مغفرت در کلام الهی. نشریه مطالعات ادبیات عرفان و فلسفه، 5 (3).
    34. مدنى، على­خان ­­بن ­احمد (1384). الطراز ­الأول­ و ­الکناز لما علیه من لغة العرب المعول. چ1، مشهد: مؤسسه آل­البیت لاحیاء التراث.
    35. مرتضی زبیدی، محمد­ بن­ محمد (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. تحقیق/ تصحیح شیری، علی، ط1، بیروت: دار ­الفکر.
    36. مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چ1، تهران: ناشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    37. مطرزی، ناصر ­بن ­عبد­السید (1979م). المغرب فی­ترتیب المعرب. ط1، حلب: مکتبه اسامه بن زید.
    38. مهنا، عبد­الله ­على (1401ق). لسان اللسان تهذیب اللسان العرب. ط1، بیروت: دار ­الکتب العلمیه.
    39. موسى، حسین یوسف‏ (1410ق). الافصاح فی فقه اللغة. چ4، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    40. نصرتی، شعبان، و رکعی، محمد (تابستان 1394). سرشت مقوله­بندی، اصول حاکم بر مقوله­بندی منطقی، شباهت خانوادگی و پیش­نمونه­ای. مجله ذهن، 62.
    41. ویتگنشتاین، لودویک (1393). کتاب آبی. ترجمه مالک حسینی، تهران: سروش.