ذهن

ذهن

بررسی رابطه ذهن با انواع ادراکات نفسانی از منظر ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه امام صادق (ع)
چکیده
ابن‌سینا در بخش‌های متعددی از کتب خود، در هنگام سخن گفتن از ادراک و یا قوای ادراکی، به واژه ذهن اشاره نموده است که حاکی از اهمیت ویژه ذهن در تحقق ادراکات است؛ به همین دلیل، بیان این مطلب صحیح به نظر می‌رسد که مقدمه درک بسیاری از مسائل حکمت‌سینوی ازجمله مباحث معرفت‌شناختی، داشتن فهم و بینشی دقیق از چیستی ذهن و رابطه آن با انواع ادراکات نفسانی است؛ این در حالی است که ابن‌سینا، در آثار خود، به‌صورت مستقل چیستی ذهن و ویژگی‌های آن را توضیح نداده است؛ این پژوهش با توجه به عبارات گوناگون مطرح‌شده در آثار ابن‌سینا و تحلیل آن‌ها، درصدد تبیین و حل مسئله مذکور برآمده است. برخی از یافته‌های مهم این پژوهش آن بوده که برخلاف بسیاری از فیلسوفان و همچنین علم شناختی معاصر که تمامی ادراکات نفسانی را منسوب به ذهن می‌دانند، ابن‌سینا، ذهن را سبب تحقق همه ادراکات نفسانی نمی‌داند. در آثار او، وجود توانایی‌های ذهنی، تنها محدود به نوع انسانی گشته است که البته خود این امر نیز، ناشی از عدم وجود عقل در دیگر انواع حیوانات است. اگرچه همه حیوانات ، دارای برخی از ادراکات خاص هستند که کمال اول نامیده می‌شوند، اما طبق نظرات ابن‌سینا، آن‌ها را نمی‌توان ذهنی دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن‌سینا (1405ق «هـ») الشفا: المنطق. ج3 (کتاب البرهان). قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  2. ابن‌سینا (1371). المباحثات. قم: بیدار.
  3. ابن‌سینا (1375) النفس من کتاب الشفا. تحقیق علامه حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی- مرکز النشر قم.
  4. ابن‌سینا (1376) الالهیات من کتاب شفا. تحقیق علامه حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  5. ابن‌سینا (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: دانشگاه تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ تهران.
  6. ابن‌سینا (1381). الاشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
  7. ابن‌سینا (1383 «الف»). دانشنامه علائی (طبیعیات). همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
  8. ابن‌سینا (1404). التعلیقات. قم: مکتب الاعلام الاسلامی-مرکز النشر قم.
  9. ابن‌سینا (1405 «ج»). الشفا: المنطق. ج1 (العباره)، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  10. ابن‌سینا (1405 «الف»). الشفا: المنطق. ج1 (المدخل)، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  11. ابن‌سینا (1405 «و»). الشفا: المنطق. ج3 (کتاب الجدل)، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  12. ابن‌سینا (2005م). نص رساله الطیر. در: مبحث عن القوی النفسانیة او کتاب فی النفس علی سنه الاختصار. بیروت: دار و مکتبه بیلیون.
  13. شریعتی، فهمیه، و شاهرودی، مرتضی (بهار و تابستان 1389). ذهن از منظر ابن‌سینا. مطالعات اسلامی: فلسفه و کلام، 84، 124-105.