1
مدیر گروه تخصصی علوم انسانی قرآنی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2
دانشیار گروه منطق فهم دین- پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
مطالعه سنتهای اجتماعی و شناخت علل، عوامل و آثار آنها، نقش بیبدیلی در تولید علوم انسانی و اجتماعی اسلامی دارد. بیگمان دستیابی به اینگونه از قوانین، بر مبنای روش و منطق خاصی صورت میپذیرد که از آن به منطق اکتشاف سنتهای اجتماعی تعبیر میشود. منطق اکتشاف، به عنوان دستگاه روشگانی جامع، افزون بر روش (فرایند، قواعد، ابزارها و فنون)، به مبادی و مبانی فهم سنن الهی نیز میپردازد.
مقاله حاضر در مقام گردآوری از روش کتابخانهای و به لحاظ ماهیت، از روش عقلی-تحلیلی به برخی روشهای مهم در فهم و استنباط سنتهای اجتماعی میپردازد.
از یافتههای این پژوهش، میتوان به ظرفیتهای روش عقلی و نقلی در فهم سنتهای اجتماعی اشاره نمود؛ اما به دلیل پیچیده و ذومراتببودن سنن الهی از یک سو و محدودیتهای روشهای عقلی و نقلی، کاربست منطق تلفیقی و همگرا، ضرورت مییابد. این منطق جامع، افزون بر اعتبار، روایی و تعمیمپذیری، قابلیت فهم و استنباط تمامی سطوح و مراتب سنن الهی را داراست.
کوشا، غلامحیدر (1389). «پژوهشی در الگوی مطالعۀ سنتهای اجتماعی در قرآن»، معرفت فرهنگی اجتماعی، بهار، ش ۲، صص۳۳-۵۶.
محمدیگیلانی، محمد و قربانیلاهیجی، زینالعابدین (1385). قرآنو سنن الهی در اجتماع بشر، چ2، تهران: سایه.
مسعودی، عبدالهادی (1389)، روش فهم حدیث، قم: انتشارات زائر.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378). آموزش فلسفه، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر، شرکت چاپ و نشر بین الملل.
مصباح یزدی، محمدتقی (1398). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، چ۲، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی7.
مصطفوی، حسن (1371). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چ1، مؤسسه الطباعه والنشر وزارت فرهنگ و ارشاد.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، چ1، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مؤیدی، علی (1399). سنجش رابطه استخلاف صالحان با سننالهی و تببین ترتیب و جایگاه آنها از منظر قرآن؛ رساله سطح 4 حوزه علمیه قم.
نوری، نجیبالله (1391). «بهکارگیری روش تلفیقی در مطالعات علوم انسانی»، مندرج در مجموعه مقالات مبانی فلسفی علوم انسانی، ج3، قم: مؤسسه آموزشی امام خمینی7.
هیشور، محمد (1417ق). سنن القرآن فی قیام الحضاره و سقوطها، الطبعة الأولی، قاهرة: المعهد العالمی للفکر الاسلامی.