ذهن

ذهن

ابتناء نظام فلسفی چارلز سندرز پیرس بر خطاپذیرانگاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
غلامرضا صادقیان 1
هادی صمدی 2
کیوان الستی 3
1 دانشجوی دکتری ‌فلسفة‌ علم، دانشکدة‌ حقوق، الهیات ‌و‌ علوم‌ سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه‌ آ زاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه فلسفه، دانشکدة حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی‌کشور، تهران، ایران
چکیده
در این مقاله، با معرفی خطاپذیرانگاری، که آموزة اصلی در دیدگاه‌های تکاملی نظام فلسفی چارلز سندرز پیرس است، استدلال می‌شود او با آموزة شانس‌انگاری که ماهیتی تکاملی دارد و تدوین قانون بزرگ تکامل کیهانی که مبتنی بر شانس‌انگاری، پیوسته‌انگاری و عشق‌انگاری است، جهانی را معرفی می‌کند که هیچ‌گاه به نظم کامل نمی‌رسد. در این جهان تکاملی، خودانگیختگی مطلق که همواره به‌مقدار بسیار کم در هر قانونی باقی می‌ماند، بخش‌های نامتعیّن جدیدی را ایجاد می‌کند که اگرچه در مسیر تکاملی نظم بیشتری می‌یابد و به حالت متعیّن نزدیک می‌شود اما باقی‌ماندن این‌مقدار خودانگیختگی و نامتعیّن‌بودن در جهان مبنای آموزة خطاپذیرانگاری پیرس قرار می‌گیرد. در ادامة مقاله از آنجا که پژوهش درخوری در بحث اختصاصی مقاله دیده نشد، به‌نحوی‌دقیق‌تر معنای خطاپذیرانگاری در پیرس، بیان و تکاملی‌بودن این آموزه برجسته می‌شود. مثال‌هایی نیز از معرفت‌شناسی، متافیزیک، الهیات و فلسفة علم پیرس عرضه شده است تا دقیق‌تر مشخص شود که کلیت نظام پیرس بر این آموزه، استوار است. در انتها اشاره‌ می‌شود که نظریة صدق پیرس نیز با این آموزه همخوان است و ازآنجا که نظریة صدق مختار هر فیلسوف، نقشی اساسی در تمامی نظام فلسفی او خواهد داشت، این هم‌خوانی را به‌مثابه شاهدی دیگر بر دعوی خود آورده‌ایم.
کلیدواژه‌ها
خطاپذیرانگاری
موجبیت‌گرایی
شانس
تکامل
صدق
  1. Bartley, W. W. (2018). Rationality versus the Theory of Rationality. In Critical Approaches to Science and Philosophy(pp.3-31). Routledge.
  2. Bernecker, Sven. and Pritchard, Duncan (2011). The Routledge companion to epistemology, First published 2011 by Routledge 270 Madison Avenue, New York, NY 10016.
  3. Burch, Robert (2024). "Charles Sanders Peirce", The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.).
  4. Burks, Arthur W. (1996). “Peirce’s Evolutionary Pragmatic Idealism”, Synthese 106, no. 3.
  5. Capps, John (2023). "The Pragmatic Theory of Truth", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2023 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman.
  6. Margolis, Joseph (2007). “Rethinking Peirce’s Fallibilism” Transactions of the Charles S. Peirce Society, vol. 43, no. 2.
  7. Misak, Cheryl (2004). The Cambridge Companion to Peirce, Publisher: Cambridge University Press, Publisher: Cambridge University Press.
  8. Niiniluoto, Ilkka (2018). Truth-Seeking by Abduction, Library of Congress Control Number: 2018953155.
  9. Peirce, C. S. (1958). Collected Papers of Charles Sanders Peirce, 8 vols, edited by Charles Hartshorne, Paul Weiss, and Arthur W. Burks, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 1931-1958.
  10. Pence, C. H. (2015). The Many Chances of Charles Darwin, Louisiana State University, 102 Coates Hall, Baton Rouge, LA 70803, USA.
  11. Pihlstrom, Sami (2011). The Continuum Companion to Pragmatism, Edited, publisher: Continuum.
  12. Reynolds, Andrew (2002). Peirce’s Scientific Metaphysics, The Philosophy of Chance, Law, and Evolution, Vanderbilt University Press, All rights reserved First Edition.
  13. Turley, Peter T. (1969). “Peirce on Chance”, Transactions of the Charles S. Peirce Society 5, no. 4. (Fall, 1969), pp.243-254 (12 pages) Published By: Indiana University Press.