1
دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
معناشناسیشناختی، زبان را بهعنوان بخشی از توانایی شناختی بشر میداند که میتواند جهان متصور انسان را تبیین کند. تجربههای جسمانی عاملی مهم، برای شکلگیری مفاهیم در ذهن هستند. یکی از تئوریهای اصلی در این حوزه طرحوارههای تصویری (حجمی، حرکتی، قدرتی) است که از جمله مهمترین سازوکارها جهت دریافت مفاهیم پنهان قرآن و ابزاری جهت تحلیل معانی آن است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری اطلاعات به روش کتابخانهای مفاهیم سورۀ حشر با سازوکار طرحوارههای تصویری مورد بررسی قرار گرفته تا تاثیر و کاربرد انواع طرحوارههای تصویری در مفهومسازی مضامین آیات و درک کاملتر از مفاهیم انتزاعی بر مخاطب روشن گردد . یافتهها نشان داد در سورۀ حشر مفاهیم عذاب، عبرت، قرآن، فقر و... با طرحوارۀ حرکتی و جهنم، لجاجت، قلب، ایمان، حسد و... با طرحوارۀ حجمی و کفر، ایمان، ترک بخل، تقدیر و... با طرحوارۀ قدرتی و نیز برای بیان «فقر» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و قدرتی و «قرآن» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و حجمی استفاده شدهاست. نتایج بیانگر آن است در این سوره هر سه نوع طرحواره بهکار رفتهاست و طرحوارۀ حجمی از بالاترین بسامد و طرحوارۀ قدرتی از کمترین بسامد برخوردار است.
ابن فارس، احمد (1399ق). معجم مقاییس اللغه، بیجا: دارالفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسانالعرب، بیروت: دار صادر.
امین، مهدی (1370). معارف قرآن در المیزان، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
امینی، فریده (1402). «طرحوارههای تصویری و نقش آن در شکلگیری شبکه شعاعی مطالعه موردی ماده «دبر» در قرآن کریم»، نشریه علمیذهن، دوره 24، ش٩٤.
افخمی، علی و اصغری، سیده زهرا (1391). «چگونگی اشتقاق مفاهیم غیرمکانی از مکانی حرف اضافۀ «در» در حوزۀ معناشناسی و براساس نظریۀ LCCM»، دوفصلنامۀعلمی ـپژوهشی زبانپژوهی دانشگاه الزهراءE،سال چهارم، ش7.
امینی، فریده (1397). تبیین استعارههای مفهومی حوزه داوریدر قیامت در قرآن کریم؛رساله دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، تهران: دانشگاه الزهراءE، 1397.
ابوحیان، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فى التفسیر، چ1، بیروت: دارالفکر.
اسودی، علی و مدیری، سمیه (1400). «بررسی طرحوارههای تصویری قرآن کریم براساس نظریه جانسون (مطالعه موردی سوره صافات)»، نشریهپژوهشهای ادبی ـ قرآنی، ش3.
بیضاوى، عبدالله بن عمر (1418ق). أنوار التنزیل و أسرارالتأویل (تفسیرالبیضاوى)، چ1، بیروت: دار إحیاء التراث.
تیلر، جان رابرت (1383). بسط مقولۀ مجاز و استعاره، مترجم: مریم صابری، تهران: مهر.
حسینى همدانى، محمد (1404ق). انوار درخشان در تفسیر قرآن، چ1، تهران: بینا.
حجتی، محمدباقر (1368). پژوهشی در تاریخ قرآن کریم، تهران: انتشارات اسوه.
خسروی، سمیرا؛ خاکپور، حسین و دهقان، سمیرا (1393). «بررسی طرحوارههای تصوری در معناشناسی شناختی واژگان قرآن (با تمرکز بر طرح حجمی، حرکتی و قدرتی)»، فصلنامهپژوهشهای ادبی ـ قرآنی، سال2، ش24.
قرائتی، محسن (1384). تفسیر سورۀ اسراء، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
کاشفی، حسین بن علی (بیتا). تفسیر حسینى (مواهب علّیه)، چ1، سراوان: کتابفروشی نور.
کرد زعفرانلو، عالیه و ابراهیم پورنیک، فائقه (1398). «بررسی طرحوارههای تصویری جانسون در آیات توصیفکننده دوزخ و بهشت در چارچوب معناشناسی شناختی»، مجلۀ ذهن، ش79.
لیکاف، جورج و جانسون، مارک (1394). استعارههایی که باآنها زندگی میکنیم، مترجم: هاجر آقا ابراهیمی، چ1، تهران: نشر علم.
مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
محمدی، مجید و فرشته جمشیدی (1399). «بررسی طرحوارههای تصویری و استعارههای مفهومی در جزء سیام قرآن کریم»، فصلنامهمطالعات ادبی متون اسلامی، ش18.
مهدوی دامغانی، علی (1397). تابش حق (تفسیر سورۀ حشر)، تهران: دلیل ما.
مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر الکاشف، چ1، قم: دار الکتاب الإسلامی.
مسلم جوی، مریم؛ معصومی، محمدحسن و جنتیفر، محمد (1401). «بررسی توصیفی نقش حروف جر در تنوع معنایی آیات قرآن کریم با تکیه بر رویکرد طرحواره تصویری حرکتی لیکاف و جانسون»، مجلۀذهن، ش91.
ناظمیان، هومن؛ اسودی، علی و اکبری، محمد (1401). «طرحوارۀ تصویری در سورۀ یوسف براساس معناشناسی شناختی»، پژوهشنامۀ نقد ادب عربی، ش25.
حبیب پور گودرزی,رقیه , شاهمرادی فریدونی,محمد مهدی و شریفی,محمد . (1403). طرحوارههای تصویری و کارکرد آنها از دیدگاه زبانشناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر. ذهن, 25(100), 171-211.
MLA
حبیب پور گودرزی,رقیه , , شاهمرادی فریدونی,محمد مهدی , و شریفی,محمد . "طرحوارههای تصویری و کارکرد آنها از دیدگاه زبانشناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر", ذهن, 25, 100, 1403, 171-211.
HARVARD
حبیب پور گودرزی رقیه, شاهمرادی فریدونی محمد مهدی, شریفی محمد. (1403). 'طرحوارههای تصویری و کارکرد آنها از دیدگاه زبانشناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر', ذهن, 25(100), pp. 171-211.
CHICAGO
رقیه حبیب پور گودرزی, محمد مهدی شاهمرادی فریدونی و محمد شریفی, "طرحوارههای تصویری و کارکرد آنها از دیدگاه زبانشناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر," ذهن, 25 100 (1403): 171-211,
VANCOUVER
حبیب پور گودرزی رقیه, شاهمرادی فریدونی محمد مهدی, شریفی محمد. طرحوارههای تصویری و کارکرد آنها از دیدگاه زبانشناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر. ذهن, 1403; 25(100): 171-211.