ذهن

ذهن

بررسی استعاره‌های مفهومی آیات قرآن کریم مربوط به «وزنه و سنجش» براساس رویکرد شناختی لیکاف و جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.
چکیده
استعاره در دیدگاه نوین، برخلاف دیدگاه سنتی که آن را وابسته به زبان می‌دانست و در سطح الفاظ رخ می‌داد، به-عنوان هسته‌ی بنیادین معناشناسی شناختی مطرح شد و پس از ارائه‌ی نظریه‌ی استعاره‌ی مفهومی توسط لیکاف و جانسون، مفهومی فراتر یافت. به نظر آن‌ها، در استعاره، یک قلمرو مفهومی را براساس قلمرو مفهومی دیگر بیان می‌کنیم. به بیانی دیگر، میان دو قلمرو، مفهومی متفاوت از طریق نگاشت برقرار می‌کنیم. زبان‌شناسان الگوهای موجود در ساختار مفهومی واژه‌ها و عبارات استعاری را به‌عنوان شاهدی جهت وجود استعاره‌های مفهومی ذهنی مورد تحلیل قرار می‌دهند. مقاله حاضر در صدد یافتن استعاره‌های مفهومی در آیات قرآن کریم مربوط به «وزنه و سنجش» براساس رویکرد لیکاف و جانسون می‌باشد. هدف از این پژوهش، پاسخ به این پرسش است که استعاره مفهومی چه نقشی در تصویرسازی واژه «کیل»، «میزان» و «قسطاس» دارد؟ پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد زبان‌شناسی شناختی صورت گرفته است. نتایج حاصل از تطبیق حوزه‌های مقصد بر مبدأ نشان‌دهندۀ این است که مفاهیم انتزاعی و نامحسوس در آیات مربوط به وزنه و سنجش، از طریق نام‌نگاشت‌هایی مانند عدالت، نظم و هماهنگی در نظام آفرینش، عمل، ادای حق ملموس‌تر شده‌ است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
1. اسودی، علی و اطهری‌نیا، مریم (2022). «بررسی استعاره مفهومی در آیات دال بر تجسم اعمال»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره 23.
2. افراشی، آزیتا (1390). نگاهی به تاریخچه مطالعات استعاره؛ استعاره، مبنای تفکر و ابزار زیبایی آفرینی، فرهاد ساسانی و دیگران، تهران: سوره مهر.
3. افراشی، آزیتا (1395). مبانی معناشناسی شناختی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
4. امینی، حیدرعلی؛ کامیابی‌گل، عطیه و نوروزی، علی (1394). «بررسی استعارۀ مفهومی هستی‌شناختی در سورۀ واقعه»، مجموعه مقالات دومین همایش ملی قرآن کریم و زبان و ادب عربی، جلد 1.
5. حسینی، سیده‌زینب و محصص، مرضیه (1400). «استعاره مفهومی حبل در قرآن کریم»، دوفصلنامۀ علمی پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره 2.
6. حسینی، سیده‌مطهره و قائمی‌نیا، علیرضا (1396). «استعاره مفهومی رحمت الهی در قرآن کریم»، ذهن، شماره 96.
7. حقایقی، سیدعباس (1398). «زیبایی‌شناسی استعاره‌های مفهومی براساس نظریه لیکاف»، فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی الهیات هنر، شماره 16.
8. دادبه، اصغر و فرزانه، بابک (1367). دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، مدخل: علم بیان.
9. روشن، بلقیس و اردبیلی، لیلا (1392). مقدمهای بر معناشناسی شناختی، تهران: علم.
10. ریکی‌کوته، عطاءاله؛ صدیقی، بهارو حیدریان شهری، احمدرضا (1402). «استعاره مفهومی «کفر» و «ایمان» در قرآن کریم»، مجله زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره2.
11. سیدقطب (1387). فی ظلال القرآن، ترجمه مصطفی خرمدل؛ چاپ دوم، تهران: احسان.
12. سیدقطب (1395). آفرینش هنری در قرآن، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران: بنیاد قرآن.
13. سیدی، سیدحسین (1390). زیبایی‌شناسی آیات قرآن کریم، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
14. شمیسا، سیروس (1387). معانی و بیان، تهران: دانشگاه پیام نور.
15. صفوی، کوروش (1360). درآمدی بر زبان‌شناسی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
16. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1412 ق). المیزان فی تفسیرالقرآن، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
17. طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
18. عبدی چاری، مرتضی و هدایتی عزیزی، فاطمه (1400). «تحلیل و بررسی استعاره مفهومی آیات مربوط به قیامت»، دوفصلنامه علمی‌ـ‌‌ترویجی الهیات و معارف اسلامی، شماره 2.
19. قائمی‌نیا، علیرضا (1386). «زبان‌شناسی شناختی و مطالعات قرآنی»، ذهن، شماره 30.
20. قائمی‌نیا، علیرضا (1396). استعاره‌های مفهومی و فضاهای قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
21. قائمی‌نیا، علیرضا (1396). معناشناسی1، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
22. لیکاف، جورج (1397). نظریۀ معاصر استعاره، استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم، ترجمه جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
23. لیکاف، جورج؛ جانسون، مارک (1397). استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم، ترجمه جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
24. محظوظی موسوی، وفا؛ سیدی، سید حسین و مقدم متقی، امیر(1400). «استعاره‌های مفهومی نام‌های قیامت در جزء سی قرآن کریم»؛ ششمین کنگره بین‌المللی تحقیقات بین‌رشته‌ای در علوم انسانی اسلامی، فقه، حقوق و روانشناسی.
25. محظوظی موسوی، وفا؛ سیدی، سیدحسین؛ مقدم متقی، امیر (1400). «استعاره‌های مفهومی نام‌های قیامت در سوره نازعات»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، شماره 2.
26. مختاری، مسروره؛ صلاحی، عسکر و فتحی، کامبیز(1396). «نقد و تحلیل مقایسۀ استعاره‌های سنتی با استعاره‌های مفهومی لیکاف و جانسون»، فصلنامه هنر زبان، شماره1.
27. میرحاجی، حمیدرضا و سعدی، محمد (1398). «الاستعارة الأنطولوجیة و دلالاتها فی القرآن الکریم»، مجلة کلیةالفقه، شماره 30.
28. هاشمی، احمد و دیگران (1388). ترجمه و شرح جواهرالبلاغة، ترجمه حسن عرفان، ج2، قم: بلاغت.
29. هاشمی، زهره (1398). «نظریۀ استعارۀ مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، ادب پژوهشی، شماره 12.
30. هوشنگی، حسین و سیفی پرگو، محمود (1388). «استعاره‌های مفهومی در قرآن از منظر زبان‌شناسی شناختی»، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، سال اول، شماره 3، ص 9-34.