ذهن

ذهن

بررسی تأثیر سوبژکتیویزم دکارتی و کانتی بر سکولارسازی علم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی موسسه حکمت و فلسفه
چکیده
سکولاریزاسیون علم در میان ساحت‌های مختلف سکولاریزم، از مهم‌ترین و مغفول‌ترین آنهاست. مسأله اصلی این مقاله نشان دادن تأثیر سوبژکتیویزم (به ویژه در قرائت دکارتی و کانتی آن) در سکولاریزاسیون علم است. در این تحقیق که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، روشن می‌شود سوبژکتیویزم یکی از زیربنایی‌ترین مبانی شکل‌دهندة متافیزیک جدید است که بر مبانی و مسائل علم مدرن تأثیر داشته است. سوبژکتیویزم اگرچه با انگیزة مخالفت با شکاکیت از سوی دکارت طرح شد، بشر را در شک‌گرایی پیچیده‌تری فروبرده و بسیاری از دانشمندان از دست‌یابی به واقعیت فی‌نفسه ناامید ساخت. بر پایة این نگرش، مفاهیم قدسی و اخلاقی، ذهنی شمرده و ارتباط علوم با مبادی متافیزیکی آنها مانند باور به وجود خدا، غایت‌مندی جهان، ضرورت علّی و ... گسسته می‌شود. سوبژکتیویزم در ادامه به بنیاد اصلی اومانیسم، عقلانیت خودبنیاد و نفی مرجعیت دین تبدیل شد. هر کدام از این نتایج به نوعی، کنار نهادن مبادی متافیزیکی و وحیانی را برای متفکران غرب جدید موجه ساخته است. این دیدگاه به لحاظ منطقی نقائص معرفت‌شناختی جدی دارد و از نظر کارکردی نیز پیامدهای ناگواری در علم جدید داشته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


. احمدی، بابک (1391). هایدگر و تاریخ هستی، تهران: نشر مرکز.
2. امیدی، مهدی (1390). آیین عرفی، جستارهایی انتقادی در بنیادهای سکولاریسم، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1390.
3. باربور، ایان (1384). علم و دین، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نشر دانشگاهی.
4. بوغوسیان، پل (1395). هراس از معرفت، در نقد نسبیانگاری، ترجمه یاسر میردامادی، تهران: کرگدن، 1395.
5. تریگ، راجر (1394). فهم علم اجتماعی، ترجمه شهناز مسمی‌پرست، تهران: گلآذین.
6. توکلی، محمدجواد (1401). مبانی فلسفی و روششناسی اقتصاد، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7. تیلور، چارلز (1393). شیوه‌های سکولاریسم، مندرج در «سکولاریسم از ظهور تا سقوط»؛ ترجمه سیدرحیم راستی‌تبار؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
8. دکارت، رنه (1369). تأملات، ترجمه دکتر احمدی، تهران: نشر دانشگاهی.
9. دکارت، رنه (1372). گفتار در روش، ترجمه: محمدعلی فروغی، سیر حکمت در اروپا، تهران: انتشارات زوّار.
10. سروش، عبدالکریم و دیگران (1384). سنت و سکولاریسم، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
11. صادقی، رضا (1392). رئالیسم و نیهیلیسم، نقدی بر مبانی معرفتشناختی ضدرئالیسم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
12. طوسی، نصیرالدین (1375). شرح‌الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، قم: نشر البلاغه.
13. عبدالهی، مهدی (1391). کمال نهایی انسان در انسانشناسی غربی و اسلامی، همایش مبانی فلسفی علوم انسانی، جلد سوم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.  
14. غفاری، حسین (1386). مبادی فلسفه نقادی، تهران: حکمت.
15. فخرالدین رازی (1411 ق). المباحث‌المشرقیة فى علم‌الالهیات و الطبیعیات، ج 1، قم: انتشارات بیدار.
16. کاسیرر، ارنست (1391). فرد و کیهان در فلسفه رنسانس، ترجمه یدالله موقن، تهران: نشر ماهی.
17. کانت، ایمانوئل (1377). نقد قوه حکم، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران: نی.
18. کانت، ایمانوئل (1394). نقد عقل محض، ترجمه بهروز نظری، تهران: ققنوس.
19. ﻛﺎﻟﻰ، ﻋﺒﺪاﻟﻮﻫﺎب و دیگران، ﻣﻮﺳﻮﻋـﺔاﻟﺴـﺎﺳـﺔ، ج 4، ﺑـﺮوت: ﻣـﺆﺳﺴـﺔاﻟﻌـﺮﺑـﺔ للدراسات و اﻟﻨﺸﺮ، 1990م.
20. گلدمن، لوییس (1394). فلسفۀ روشنگری، بورژوازی مسیحی و روشنگری، ترجمه شیوا کاویانی، تهران: نشر اختران.
21. گلشنی، مهدی (1390). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
22. گلشنی، مهدی (1402). خداباوری و دانشمندان معاصر غربی، چالشها و تبیینها، تهران: کانون اندیشه جوان.
23. گیلسپی، مایکل آلن، ریشههای الهیاتی مدرنیته، ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران: پگاه روزگارنو، 1398.
24. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 6 و 23، تهران: صدرا.
25. مک کواری، جان (1375). تفکر دینی در قرن بیستم، ترجمه عباس شیخ شعاعی و محمد محمدرضایی، قم دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
26. نصر، سیدحسین (1393). دین و سکولاریسم، معنا و نحوه ظهور آن‌ها در تاریخ اسلام، ترجمه سیدمحمدحسین صالحی؛ مندرج در «سکولاریسم از ظهور تا سقوط»؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1393.
27. واترهاوس، اریک اس (1393). سکولاریسم، ترجمه رحمت‌الله رضایی؛ مندرج در «سکولاریسم از ظهور تا سقوط»، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
28. وثیق، شیدان (1395). لائیسیته چیست؟ و نقدی بر نظریهپردازیهای ایرانی درباره لائیسیته و سکولاریسم، تهران: اختران.
29. هاوکینگ، استفن و ملودینوف، لئونارد (1390). طرح بزرگ، ترجمه حسین صداقت و امیر امیرآبادی، تهران: مؤسسه انتشارات فلسفه.
30. هایدگر، مارتین (1377). راههای جنگلی، ترجمه منوچهر اسدی، تهران: درج.
31. هوسرل و دیگران (1378). فلسفه و بحران غرب، ترجمه رضا داوری اردکانی و همکاران، تهران: انتشارات هرمس.
32. هوسرل، ادموند (1387). بحران علوم اروپایی، ترجمه غلام عباس توسلی، تهران: گام نو.