ذهن

ذهن

شکاکیت، ضدذات‌گرایی و ذات‌گرایی جدید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معرفت شناسی و علوم شناختی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
شکاکیت سه مقطع قدیم، میانه، و جدید، را سپری کرده و به ضدّواقع‌گرایی رهنمون شده است. در مقطع جدید، به یاری ذات‌گرایی جدید، به این تفطّن راه یافته‌ایم که ضدّواقع‌گرایی آن‌ها در ضدّذات‌گرایی آن‌ها ریشه دارد. ضدّذات‌گرایی با گریز از پذیرش اینکه اشیا دارای ذات و خواص ذاتی‌اند، تأثیر آن‌ها به ذات و خواص ذاتی آن‌ها است، و آن‌ها منشأ علّیت و ضرورت اشیا هستند، به ضدّواقع‌گرایی گرایش یافته‌ است و از این روی قوانین طبیعت را نه قوانینی علّی و قائم به واقع، بلکه قوانینی توافقی و قراردادی و قائم به اعتبار می‌داند. ذات‌گرایی و ذات‌گرایی جدید با پذیرش اینکه اشیا دارای ذات و خواص ذاتی‌اند، تأثیر آن‌ها به ذات و خواص ذاتی آن‌ها است، و آن‌ها منشأ علّیت و ضرورت اشیا هستند، به واقع‌گرایی گرایش دارند و از این روی قوانین طبیعت را قوانینی علّی و قائم به واقع می‌دانند. این دو جریان به تبع اینکه در هستی‌شناسی واقع‌گرا یا ضدّواقع‌گرا باشند در معرفت‌شناسی نیز واقع‌گرا یا ضدّواقع‌گرا خواهند بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ارسطو (1378). ارگانون، ترجمه شمس‌الدین ادیب سلطانی، چ 1، تهران: انتشارات نگاه.
2. الیس، برایان، ذات‌گرایی علمی، ترجمه ابراهیم دادجو، چ 1403، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
3. دکارت، رنه (1372). قواعد هدایت ذهن، منوچهر صانعی دره‌بیدی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
4. دکارت،‌ رنه (1396). گفتار در روش، محمدعلی فروغی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
5. کاپلستون، فردریک (1398). تاریخ فلسفه، ترجمه، پژوهش و ویرایش علمی ابراهیم دادجو، ج 3، چ 3، تهران: انتشارات سروش.
6. کاپلستون، فردریک (1380). تاریخ فلسفه، ترجمه غلامرضا اعوانی، ج 4، چ 1، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
7. ارسطو (1390). درباره آسمان، ترجمه اسماعیل سعادت، چ 2، تهران: هرمس.
8. ارسطو (1369). درباره نفس، ترجمه علی‌مراد داودی، چ 3، تهران: انتشارات حکمت.
9. ارسطو (1363). طبیعیات، ترجمه مهدی فرشاد، تهران: امیرکبیر.
10. ارسطو (1385). متافیزیک، ترجمه شرف‌الدین خراسانی، چ 4، تهران: انتشارات حکمت.
11. بریه، امیل (1384). تاریخ فلسفه، قرون وسطی و دوره جدید. ترجمه یحیی مهدوی، تهران: خوارزمی.
12. پوپر، کارل (1374). شناخت عینی، ترجمه احمد آرام، چ 1، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
13. پوپر، کارل (1374). منطق اکتشاف علمی، ترجمه حسین کمالی، انتشارات علمی و فرهنگی.