ذهن

ذهن

تحلیل مقایسه‌ای–انتقادی مبانی معرفت‌شناختی در اندیشه ملاصدرا و مرلوپونتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه آموزش علوم تربیتی،دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با رویکردی تطبیقی به بررسی مبانی معرفت‌شناسی ملاصدرا و مرلوپونتی می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که ملاصدرا ادراک را حرکتی تکاملی از حس به عقل و شناخت وجودی می‌داند، در حالی که مرلوپونتی آن را تجربه‌ای بدنی و زیسته در پیوند مستقیم و پیشاتأملی با جهان معرفی می‌کند. در حوزه‌ی خودشناسی و ادراک دیگری، مرلوپونتی بر هم‌زیستی و تعامل بدنی تأکید دارد، اما ملاصدرا آن را امری روحانی و عقلانی در مسیر کمال نفس می‌بیند. همچنین معنا در نگاه مرلوپونتی محصول تجربه‌ی زیسته است، در حالی که در اندیشه‌ی ملاصدرا بر پایه‌ی مراتب نفس شکل می‌گیرد. با وجود این تفاوت‌ها، هر دو فیلسوف بر اصالت تجربه و وجود، نقش بنیادین بدن در شناخت و تعامل فعال انسان با جهان تأکید دارند. تفاوت رویکرد فلسفی آنان در روش نیز مشهود است: مرلوپونتی با تکیه بر پدیدارشناسی و تجربه‌ی مستقیم، و ملاصدرا با بهره‌گیری از عقل، شهود و وحی. در نهایت، این مطالعه چشم‌اندازی نو برای بازخوانی و تطبیق فلسفه‌ی اسلامی و پدیدارشناسی غربی در حوزه‌ی معرفت‌شناسی معاصر فراهم می‌کند و زمینه‌ی گفت‌وگوی میان سنت‌ها را گسترش می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ترک، حسین (1393). «نظریه اخلاقی ملاصدرا»، آینه معرفت، 14(39 )، صص 27-56.
2. احسن، مجید؛ نوری یالقوزآغاجی، میلاد (1397). «بررسی تعارض سینوی در مسئله اتحاد عاقل و معقول»، آینه معرفت، 18(55)، صص 29-42.
3. ارشادی‌نیا، محمدرضا (1400). «ارزیابی نگرۀ همترازی ادلۀ اثباتی و سلبی انگارۀ اتحاد عاقل و معقول»، جستارهایی در فلسفه و کلام، 53(1)، صص 45-59.
4. ارشدریاحی، علی؛ واسعی، صفیه (1390). «ارتباط مراتب وجود با مراتب ادراک از نظر ملاصدرا»، جستارهایی در فلسفه و کلام (مطالعات اسلامی)، 43(86/2)، صص 9-45.
5. اسدی، سعید؛ گودرزی، حجت؛ توحیدی‌فر، نرجس (1398). «تحلیل تطبیقی ادراک بدن مند نزد ملاصدرا و موریس مرلوپونتی»، فلسفه تحلیلی (جستارهای فلسفی‌ـ‌پژوهش های فلسفی)، 15(36 )، صص 5-22.
6. اسدی، سعید؛ گودرزی، حجت؛ توحیدی‌فر، نرجس (1398). «تحلیل تطبیقی ادراک بدن‌مند نزد ملاصدرا و موریس مرلوپونتی»، فلسفه تحلیلی، 98(16)، صص 5-22.
7. اوزمن، هوارد؛ کراور، ساموئل (1379). مبانی فلسفی تعلیم ‌و تربیت، تهران: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
8. پریموزیک، دنیل تامس (1388). مرلوپونتی، فلسفه و معنا، ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: مرکز.
9. پیترزما، هنری (1398). نظریه معرفت در پدیدارشناسی هوسرل، هایدگر، مرلوپونتی، ترجمه فرزاد جابرالنصار، تهران: کرگدن.
10. پیراوی ونک، مرضیه (1389). پدیدارشناسی نزد مرلوپونتی، تهران: پرسش.
11. رضوانی‌فر، فائزه (1395). بررسی مفهوم بدن‌مندی در پدیدارشناسی مرلوپونتی و هنر اجرا با مطالعه موردی والی اکسپورت، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه هنر.
12. زالی، مصطفی (1397). «ترکیب اتحادی ماده و صورت و مسئله اتحاد عاقل و معقول»، فلسفه، 46(1)، صص 57-77.
13. شجاری، مرتضی (1387). «تفاوت علم و وجود ذهنی در معرفت‌شناسی ملاصدرا و بررسی نتایج آن»، آینه معرفت، (14)، صص 1-26.
14. شفیعی، فاطمه؛ قاسم‌زاده حبیب‌الله (1399). «مروری بر رویکردهای نوخاسته در مطالعۀ شناخت»، مجله روا‌ن‌شناسی و روانپزشکی شناخت، 7(۶)، صص 139-126.
15. شکری، محمد (1395). مکان در پدیدارشناسی اگزیستانسیالیستی مرلوپونتی، آینه معرفت،16(1)، صص 105-120.
16. فرج‌زاده، محمد؛ سرمدی، محمدرضا (1398). «مطالعه و تحلیل ماهیت، اصول، حدود، انواع و منابع معرفت‌شناسی»، پژوهش‌های اعتقادی کلامی (علوم اسلامی)، 9(35)، صص 195-226.
17. فروغی، روح‌الله؛ عابدی، احمد؛ اله بداشتی، علی (1402). «رویکرد ملاصدرا به تأویل»، پژوهشنامه امامیه، 9(17)، صص 233-260.
18. فولادوند، زهرا (1391). پدیدارشناسی مکان در سفر تئاتر، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه هنر.
19. قنبری، مهدی (1396). «مرلوپونتی و گردش دیالکتیکی پدیدارشناسی»، شناخت،10(1)، صص 147-168.
20. کارمن تیلور (1390). مرلوپونتی، ترجمه مسعود علیا، تهران: ققنوس.
21. کارمن، تیلر؛ هنسن، مارک بی.ان (1391). مرلوپونتی ستایشگر فلسفه، ترجمه هانیه یاسری، تهران: ققنوس.
22. کریمی، یاشار؛ اردلانی، حسین (1396). «بدن زیسته مرلوپونتی و جایگاه بدن در فلسفه تَرابشریت»، دو فصلنامۀ علمی هستی و شناخت، 4(2)، صص 75-88.
23. گوهری، عباس (1396). «نسبت معرفت آرمانی با معرفت دینی در اندیشه ملاصدرا»، پژوهش‌های معرفت‌شناختی (آفاق حکمت)، 6(13)، صص 35-56.
24. محمدی خانقاه، جلیل؛ نصری، عبدالله (1398). «اتحاد عاقل و معقول در منظر ابن‌سینا و صدرالمتألهین»، آموزه‌های فلسفه اسلامی، 14(25 )، صص 123-148.
25. موسی‌زاده، عیسی؛ آقایی‌پور، علی؛ مبینی، محمدعلی (1402). «ظرفیت‌شناسی حکمت متعالیه در باب مفهوم «بدن» در مقایسه‌ای تحلیلی با اندیشه مرلوپونتی»، فلسفه معاصر، 1(1)، صص 125-146.
26. موسی‌زاده، عیسی؛ عباس‌زاده، مهدی (1400). «مبناگرایی در معرفت‌شناسی ملاصدرا»، نقد و نظر، 26(2)، صص 8-31.
27. مؤذن، سیدرضا؛ دانش شهرکی، حبیب‌اله (1401). «تحلیل مفهومی اتحاد عاقل و معقول نزد فیاض لاهیجی و حاجی سبزاوری»، اندیشه دینی، 22(85)، صص 97-112.
28. میرمعزی، سیدحسین (1401)، «بررسی تطبیقی انواع شناخت و امتداد روش‌شناختی آن در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف»، نشریه معرفت اقتصاد اسلامی،1(27)، صص 27-44.
29. Matthews, Eric (2006). merleau-ponty a gude for perplexed, new york: continuum.
30. Merleau-Ponty, Maurice (2010). Phenomenology of Perception, Trans. Colin Smith. London: Routledge. Sartre, Jean-Paul, 1965, “Merleau-Ponty”. In Situations. Trans. Benita Eisler, PP. 225–326.
31. Verhage, Florentien (2008). “The Rhythm of Embodied Encounters: Intersubjectivity in Merleau-Ponty’s Phenomenology”, thesis of Doctoral in Philosophy, McGill University.