ذهن

ذهن

ارجاع اولیات به علم حضوری؛ تقریری نو از نظریه آیت‌الله مصباح یزدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
قم- موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
درباره راز صدق و خطاناپذیری بدیهیات اولیه دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است که جدیدترین آنها نظریه ارجاع به علم حضوری است که روایت نخست آن را می‌توان از ابتکارات آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی دانست. بر اساس این نظریه، خطاناپذیری بدیهیات اولیه ریشه در خطاناپذیری علم حضوری دارد، به این معنی که مطابقت آنها با واقعیت به علم حضوری درک می‌شود. در مقاله حاضر با تحلیل دقیق مفاد و مَحکی بدیهیات اولیه، تقریری تازه از این نظریه ارائه کرده و در مقابلِ مهم‌ترین نظریه رقیب (ذاتی بودن تصدیق اولیات)، از اصل آن دفاع خواهم کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند چارچوب کلی نظریه ارجاع به علم حضوری نه تنها کاملاً صحیح و استوار است، بلکه بدون تمسک به آن، راز صدق و خطاناپذیری بدیهیات اولیه آشکار نخواهد شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
1.    ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1375الف). الاشارات و التنبیهات، ج 1، قم: البلاغه.
2.    ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1375ب). الشفا، المنطق، البرهان، تحقیق ابوالعلا عفیفی، قاهره: وزارة التربیة و التعلیم.
3.    ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1376). الالهیات من کتاب الشفا، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
4.    احمدخان‌بیگی، مهدی (1397). «تبیین محکی و معیار صدق اولیات از منظر آیت‌الله مصباح در مقایسه با نظریه قدما»، معرفت فلسفی، 59، 69-78.
5.    تاجیک جوبه، محمد و محمد رصافی (1398). «ملاحظاتی بر نظریه ارجاع بدیهیات تصدیقی به علم حضوری»، منطق‌پژوهی، 2 (10)، 87-105.
6.    حسین‌زاده، محمد (1385الف). پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌ خمینیw.
7.    حسین‌زاده، محمد (1385ب). «علم حضوری (ویژگی‌ها، اقسام و گستره)»، معرفت فلسفی، 14، 105-146.
8.    حسین‌زاده، محمد (1393). مؤلفه‌ها و ساختارهای معرفت بشری: تصدیقات یا قضایا، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
9.    زادیوسفی، امیرحسن و داود حسینی (1392). «علم حضوری راه‌حلی برای چند مسئله در اولیات (نگاهی به‌نظریه محمدتقی مصباح یزدی)»، ذهن، 55، 101-125.
10. سربخشی، محمد (1390). «ارزش معرفت‌شناختی علم حضوری»، معرفت فلسفی، 34، 11-32.
11.  طاهری خرم‌آبادی، سیدعلی (1398). «فلسفه اسلامی متأخر و علم حضوری»، پژوهش‌های فلسفی کلامی، 82 (4)، 133-152.
12. طباطبایی، محمدحسین (1374). نهایة‌الحکمه، قم: جامعه مدرسین.
13. عارفی، عباس (1388). مطابقت صور ذهنی با خارج، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
14. عارفی، عباس (1389). بدیهی و نقش آن در معرفت‌شناسی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
15. عبودیت، عبدالرسول (1396). خداشناسی (سلسله دروس مبانی اندیشه اسلامی)، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
16. عزیزیان مصلح، میثم؛ مسعودی، جهانگیر و حسینی شاهرودی، سیدمرتضی (1395). «بررسی نظریه ارجاع اولیات به علم حضوری (نزد ابن‌سینا و مصباح یزدی)»، حکمت سینوی (مشکوة‌النور)، 55 (20)، 63-80.
17. غفاری، حسین (1386). بررسی مبادی فلسفه نقادی، تهران: حکمت.
18. فیاضی، غلامرضا (1386). درآمدی بر معرفت‌شناسی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
19. قطب‌الدین رازی، محمدبن‌محمد (1396). لوامع‌الاسرار فی شرح مطالع‌الانوار، تحقیق علی‌اصغر جعفری ولنی، تهران: دانشگاه تهران.
20. کانت، ایمانوئل (1362). سنجش خرد ناب، ترجمه میرشمس‌الدین ادیب سلطانی، تهران: امیرکبیر.
21. مصباح یزدی، محمدتقی و دیگران (12/3/1382). میزگرد هم‌اندیشی معرفت‌شناسی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
22. مصباح یزدی، محمدتقی (1358). چکیده چند بحث فلسفی، قم: مؤسسه در راه حق و اصول دین.
23. مصباح یزدی، محمدتقی (1363). «ارزش شناخت»، در دومین یادنامه علامه طباطبایی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
24. مصباح یزدی، محمدتقی (1375). دروس فلسفه، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
25. مصباح یزدی، محمدتقی (1377). آموزش فلسفه، ج 1، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
26. مصباح یزدی، محمدتقی (1379). آموزش فلسفه، ج 2، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
27. مصباح یزدی، محمدتقی (1393). تعلیقه علی نهایة‌الحکمه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
28. مصباح یزدی، محمدتقی (7/2/1382). جلسه کانون طلوع، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیw.
29.  معلمی، حسن (1386). پیشینه و پیرنگ معرفت‌شناسی اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
30. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1375). شرح الاشارات و التنبیهات، ج 1، قم: البلاغه.