ذهن

ذهن

تفهّم تجربۀ‌زیستة تولید علم اجتماعیِ اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه عالی دفاع ملی در رشتۀ مدیریت راهبردی دانش
2 عضو هیأت علمی دانشگاه تهران
چکیده
ازآنجاکه علم اجتماعیِ اسلامی، چندین دهه است که بیش‌وکم در مسیر تکوین و تولید قرار گرفته، اما در عین حال، گرفتار رشد کم‌شتاب و آفات دیگر است، باید به مطالعۀ این تجربۀ معرفتی پرداخت و نقصان‌ها و ضعف‌های آن را شناسایی کرد. از طرف دیگر، نگارنده به‌عنوان یکی از کنشگران این عرصه، دارای تجربۀ‌زیسته در این باره است و می‌تواند این تجربۀ معرفتی را بیان کند. مسألۀ نگارنده در اینجا، اثبات این گزاره است که روش تفهّمِ تفسیری برای چنین مطالعه‌ای، کارساز و مطابق است. براین‌اساس، به جنبه‌های مختلف کاربست این روش پرداخته شده و نسبت آن با دانش ضمنی، مشخص شده است. همچنین آشکار گردیده که این روش با منطق دینی، سازگار است و این‌گونه نیست که روش متضاد با انگارۀ علم اجتماعیِ تجدّدی بر علم اجتماعیِ اسلامی تحمیل شود. در پایان نیز به اعتبار این روش پرداخته شده و چندین سازوکار برای اثبات واقع‌نمایی آن مطرح گردیده که عبارتند از امکان تبیین‌های بدیل در شرایط عدم‌قطعیّت، مواجهه و مؤانستِ دیرینه با مسأله، بازاندیشیِ متأمّلانه در آغازها و سازوکارها، انسجام درونیِ گزاره‌های زیرطبقه و تحلیل تطبیقی در میان تفسیرهای همگون.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه، ترجمۀ سیدجعفر شهیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
1. آرون، ریمون (١٣٨١). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: علمی و فرهنگی.
2. آلن، کایرن (1392). ماکس وبر: درآمدی انتقادی، ترجمۀ ابوالفضل ذوالفقاری، تهران: شاهد.
3. آئودی، رابرت (1394). معرفت‌شناسی، ترجمۀ علی‌اکبر احمدی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
4. برایمن، آلن (1389). کمیت و کیفیت در تحقیقات اجتماعی، ترجمۀ هاشم آقا‌بیگ‌پور، تهران: جامعه‌شناسان.
5. بنتون، تد؛ ‏کرایب، یان (1384). ف‍ل‍س‍ف‍ۀ‌ ع‍ل‍وم‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌: ب‍ن‍ی‍اده‍ای‌ ف‍ل‍س‍ف‍یِ‌ ت‍ف‍کر اج‍ت‍م‍اع‍ی، ت‍رج‍م‍ۀ ش‍ه‍ن‍از م‍س‍م‍ی‌‌پ‍رس‍ت‌ و م‍ح‍م‍ود م‍ت‍ح‍د، ت‍ه‍ران: آگه.
6. ب‍ودون‌، ریم‍ون‌ (1396). ایدئولوژی: در منشأ معتقدات، ترجمۀ ایرج علی‌آبادی، تهران: شیرازه.
7. پارکین، فرانک (1384). ماکس وبر، ترجمۀ شهنار مسمی‌پرست، تهران: ققنوس.
8. پولانی، مایکل (1400). علم، ایمان و جامعه، ترجمۀ حسن تیموری، تهران: شب‌خیز.
9. توفیق، ابراهیم ‏(1396). دربارۀ‌ نظام دانش، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعیی.
10. دالکر، کیمیز (1401). مدیریت دانش در تئوری و عمل، ترجمۀ حمید زرگرپور و حمید بریمانی و سعید زرآبادی، تهران.
11. دنسکامب، مارتین (1398). راهنمای پژوهش خوب برای تحقیقات اجتماعیِ کوچک‌مقیاس، ترجمۀ سجاد علیزاده و سجاد یاهک، تهران: علمی و فرهنگی.
12. ریتزر، جورج (1387). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی.
13. زاگزبسکی، لیندا (1392). معرفت‌شناسی، ترجمۀ کاوه بهبهانی، تهران: نی.
14. ف‍رون‍د، ژول‍ی‍ن (1383). ج‍ام‍ع‍ه‌ش‍ن‍اس‍ی‌ م‍اک‍س‌ وب‍ر، ت‍رج‍م‍ۀ‌ ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ن‍ی‍ک‌گ‍ه‍ر، ت‍ه‍ران: ت‍وت‍ی‍ا.
15. فیومرتون، ریچارد (1390). معرفت‌شناسی، ترجمۀ جلال پیکانی، تهران: حکمت.
16. کرایب، یان (1382). نظریۀ اجتماعی کلاسیک، ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست، تهران: آگه.
17. کوهن، تامس (1390). ساختار انقلاب‌های علمی، ترجمۀ سعید زیباکلام، تهران: سمت.
18. لیتل، دانیل (1373). تبیین در علوم اجتماعی: درآمدی بر فلسفۀ علم‌الاجتماع، ترجمۀ عبدالکریم سروش، تهران: صراط.
19. مردیها، مرتضی (1382). فضیلت عدم‌قطعیت: در علم شناخت اجتماع، تهران: طرح نو.
20. مطهری، مرتضی (1375). مسئلۀ شناخت، تهران: صدرا.
21. مطهری، مرتضی (1379ب). نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا.
22. مطهری، مرتضی (1380الف). اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 1، تهران: صدرا.
23. مطهری، مرتضی (1380ب). اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 2، تهران: صدرا.
24. مطهری، مرتضی (1385ث). یادداشت‌ها، ج 9، تهران: صدرا.
25. مطهری، مرتضی (1387الف). آیندۀ انقلاب اسلامی ایران، تهران: صدرا.
26. مطهری، مرتضی (1395الف). جهاد اسلامی و آزادی عقیده، تهران: صدرا.
27. مطهری، مرتضی (1396الف). معارف قرآن: شناخت از نظر قرآن کریم، ج 1، تهران: صدرا.
28. مطهری، مرتضی (1396پ). مقدمه‌ای بر حکومت اسلامی، تهران: صدرا.
29. مطهری، مرتضی (1398ب). یادداشت‌ها، ج16، تهران: صدرا.
30. مورن، ادگار (1379). درآمدی بر اندیشۀ پیچیده، ترجمۀ افشین جهاندیده، تهران: نی.
31. موزر، پل (1385). درآمدی موضوعی بر معرفت‌شناسی معاصر، ترجمۀ رحمت‌الله رضایی، قم: مؤسسۀ امام‌خمینیw.
32. وبر، ماکس (١٣٨٤). اقتصاد و جامعه، ترجمۀ عباس منوچهری و مهرداد ترابی‌نژاد و مصطفی عمادزاده، تهران: سمت.
33. وبر، ماکس (1373). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری‌کشانی، تهران: علمی و فرهنگی.
34. وبر، ماکس (1382). روش‌شناسی علوم اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: مرکز.