ذهن

ذهن

استعاره های مفهومی ناظر به نشانه های هدایت مطالعه موردی منار در نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه روش شناسی و مبانی معرفتی دانش کلام، پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام، پژوهشگاه قرآن و حدیث قم، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته علوم نهج البلاغه دانشگاه قرآن و حدیث
چکیده
این پژوهش با رویکرد زبان‌شناسی شناختی و تمرکز بر استعاره مفهومی بر مبنای نظریه لیکاف و جانسون، کاربردهای استعاری «منار» و «مناره» در نهج‌البلاغه را بررسی کرده است. استعاره مفهومی به‌عنوان ابزاری قدرتمند، مفاهیم انتزاعی را از طریق مفاهیم ملموس انتقال می‌دهد و به درک عمیق‌تر کلام امام علی علیه السلام کمک می‌کند. نتایج نشان می‌دهد منار نمادی از هدایت و روشنگری است و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، امیرالمؤمنین علیه السلام، اهل‌بیت علیهم السلام و دین اسلام به‌عنوان منارهای هدایت معرفی شده‌اند. این استعاره‌ها ویژگی‌هایی مانند نمایان‌بودن، روشنی‌بخشی و مشخص‌کردن مرزهای الهی را برجسته می‌کنند. شناخت منار هدایت به حفظ مسیر تقوا و جلوگیری از گمراهی کمک می‌کند. عواملی مانند مندرس‌شدن منار در دوران جاهلیت، دنیاپرستی و فتنه، موانع اصلی هدایت هستند. این پژوهش با تحلیل نگاشت‌های استعاری، نقش منار را در نشانه های هدایت بررسی کرده و نشان می‌دهد که استعاره‌های مفهومی به درک عمیق‌تر مفاهیم در نهج‌البلاغه کمک می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
1. ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبة‌الله (1404 ق). شرح نهج‌البلاغه (ابن‌ابی‌الحدید)، قم: مکتبة آیة‌الله مرعشی نجفیw.
2. ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن‌محمد (1367ق). النهایة فی غریب‌الحدیث والأثر، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
3. ابن‌فارس، احمدبن‌فارس (1404ق). معجم مقاییس‌اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
4. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414 ق). لسان‌العرب، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع‌ ـ دار صادر.
5. ابن‌میثم، میثم‌بن‌علی (1375). ترجمه شرح نهج‌البلاغه ابن‌میثم، مترجمان قربانعلی محمدی‌مقدم؛ علی‌اصغر نوایی یحیی‌زاده؛ محمدصادق عارف؛ حبیب‌الله روحانی؛ محمدرضا عطایی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
6. ابن‌میثم، میثم‌بن‌علی (1404 ق). شرح نهج‌البلاغه (ابن‌میثم)، تهران: دفتر نشرالکتب.
7. افراشی، آزیتا (1395). مبانی معناشناسی شناختی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
8. افراشی، آزیتا (1391). حسامی، تورج؛ کریستینا سالاس، بئاتریس، «بررسی تطبیقی استعاره‌های مفهومی جهتی در زبان‌های اسپانیایی و فارسی»، جستارهای زبانی (پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی).
9. افراشی، آزیتا؛ افخمی ستوده، حنیف (بهار 1396). «تبیین معانی علّی در تفسیر کشاف برمبنای استعاره‌های مفهومی»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، ص 3-20.
10. الأزدی، معمربن‌راشد (1403 ق). الجامع، بیروت: توزیع المکتب الإسلامی.
11. الذهلی الشیبانیّ، محمدبن‌هبیرة (1417 ق). الإفصاح عن معانی الصحاح، ریاض: دارالوطن.
12. چارتیس بلک، جاناتان (1397). تحلیل انتقادی استعاره رویکردی شناختی‌ـ‌پیکره‌ای، قم: لوگوس.
13. خویی، حبیب‌الله‌بن‌محمد؛ منهاج‌البراعة، تهران: مکتبة الاسلامیة.
14. داوری‌اردکانی، رضا؛ نیلی‌پور، رضا؛ قائمی‌نیا، علیرضا؛ جی‌ان‌جاج، انتونی؛ یارمحمدی، لطف‌الله (1393). زبان استعاری و استعاره‌های مفهومی، تهران: شرکت نشر کتاب هرمس.
15. دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه دهخدا، تهران: روزنه.
16. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412 ق). مفردات ألفاظ‌القرآن، بیروت: دارالقلم.
17. زمخشری، محمودبن‌عمر (1417ق). الفائق فی غریب‌الحدیث، بیروت: دارالکتب العلمیة.
18. زمخشری، محمودبن‌عمر (1979م). اساس‌البلاغة، بیروت: دار صادر.
19. شوشتری، محمدتقی (1418 ق). بهج‌الصباغة، تهران: امیرکبیر.
20. صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن‌عباد (1414 ق). المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتاب.
21. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1409 ق). کتاب العین، قم: نشر هجرت.
22. فیومی، احمدبن‌محمد (1414 ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: مؤسسه دارالهجرة.
23. قائمی‌نیا، علیرضا (1401). استعاره‌های مفهومی و فضاهای قرآن، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
24. قائمی‌نیا، علیرضا؛ نصرتی، شعبان؛ فریدی خورشیدی، منا (1399)0 «استعاره مفهومی وحی رسالی در قرآن کریم»، ذهن، ص 5–34.
25. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
26. کوفی، فرات‌بن‌ابراهیم (1410 ق). تفسیر فرات‌الکوفی، محقق/ مصحح محمد کاظم، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏.
27. مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالأنوارف بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
28. نصرتی، شعبان؛ رکعی، محمد (1400). معناشناسی شناختی در کاربست متون و حیانی، قم: معارف اهل‌بیت الطاهرینb.
29. Barcelona, Antonio (2003). Metaphor and Metonymy at the Crossroads, A Cognitive Perspective, Berlin: De Gruyter.
30. Cameron, Lynne and Juup Stelma (2007). “Metaphor Clusters in Discourse”, Journal of Applied Linguistics.
31. Kövecses, Zoltán (2010). Metaphor: A practical introduction, NewYork: Oxford.
32. Lakoff, George & Johnson , Mark (1980). Metaphors We Live By, Chicago: The University of Chicago.
Trethewey, K. R. (2018). Ancient lighthouses, Jazz-Fusion Books as cited in Wikipedia, 2026 (https://en.wikipedia.org/wiki/Lighthouse#cite_ref-1)