1
دانشجوی دکتری زبانشناسی، دانشکده اربیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی
2
دانشیار گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید شهید بهشتی، تهران
3
دانشیار گروه معرفت شناسی پژوهشکده حکمت و دین پژوهی. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
چکیده
پژوهش حاضر همراه با تحلیل استعارههای مفهومی و کلیدهای مفهومی واژة «هدایت» در دوازده جزء آخر قرآنکریم به تبیین حوزههای مفهومی آن بر اساس رویکرد تحلیلانتقادی چارتریسبلک (1995) میپردازد. کلیدهای مفهومی فوق و مفهومسازی آنان در قالب عوامل واژگانی خاص همراه با نمونههای قرآنی نشان داده شده و با حوزههای مفهومی مشخص تبیین گردیده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و در چارچوب زبانشناسی شناختی میباشد. پرسش اصلی در پژوهش حاضر تحلیل آن است که در تبیین استعارههای مفهومی و کلیدهای مفهومی واژة هدایت، کدام حوزههای مفهومی به کار رفتهاند؟ در این راستا و با تحلیل آیات مورد بررسی حوزههای مفهومی حاصل از نتایج تحقیق عبارتند از: دین، سفر، آگاهی، توحید، نور، وحی، اختیار، درمان، تقوی، داوری، تلاش، پاداش، شرایط آب و هوایی، تکوینی بودن (آفرینش). بیشترین کاربرد این حوزهها مربوط به حوزة دین و سفر است که خود کلیدهای مفهومی «دین هدایت است» و «زندگی معنوی سفر است» را برمی انگیزد.
امینی، حیدرعلی و همکاران؛ «بررسی استعارههای مفهومی ساختاری در سورة نبأ در قرآن کریم»، دومین کنگرة بینالمللی فرهنگ و اندیشة دینی، قم: مؤسسه سفیران فرهنگی مبین ، 1394.
بهرامپور، ابوالفضل؛ تفسیر یک جلدی مبین؛ قم: آوای قرآن، 1396.
پورابراهیم، شیرین و همکاران؛ «بررسی زبانشناختی استعارة جهتی بالا/پایین در زبان قرآن: رویکرد معنیشناختی»، انجمن زبان و ادبیات عربی؛ ش12، 1387، ص55-82.
جولایی، کامیار؛ «استعارههای مفهومی از منظر معنیشناسی شناختی»، پایاننامه کارشناسیارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1391.
حجازی، بهجتالسادات؛ «استعارة مفهومی نور در قرآن»، فصلنامة فنون ادبی؛ س8 (پیاپی 16)، 1395، ص85–
حجازی، سیدهشیرین و همکاران؛ «تحلیل شناختی استعارههای مفهومی حرکت در قرآن کریم»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س2، ش3، 1397، ص1–
حسینی، سیدهمطهره و علیرضا قائمینیا؛ «استعارة مفهومی رحمت الهی در قرآن کریم»، مجلة ذهن؛ ش69، 1395، ص27–
حسینی، سیدهمطهره، علیرضا قائمینیا و عبدالهادی فقهیزاده؛ «اثرپذیری حکمتهای نهجالبلاغه از قرآن کریم در انعکاس انواع استعارههای هستیشناختی»، دوفصلنامة علمیپژوهشی پژوهشنامة تفسیر و زبان قرآن؛ ش11، 1396، ص11–
ذوالفقاری، اختر و نسیرین عباسی؛ «استعارة مفهومی و طرحوارههای تصویری در اشعار ابنخفاجه»، نشریه پژوهشهای ادبی و بلاغی؛ ش11، 1394، ص105–
صاحبعبید، علی؛ «نقش استعارة مفهومی در فهم قرآن کریم، نمونه سورهای نور»، پایاننامه کارشناسیارشد،جامعة المصطفی العالمیه، 1397.
طالبی انوری، علی، مهینناز میردهقان فراشاه، سپیده عبدالکریمی و قاسم درزی؛ «تبیینی شناختی بر استعارههای شباهتبنیاد در یازده جزء پایانی قرآنمجید»، زبانشناخت؛ نسخة 9، 1397، ص47-73.
طالبی انوری، علی؛ تبیین شناختی و فرهنگی مفهومسازی استعاری در جزءهای بیست تا سی قرآن کریم؛ تهران: دانشگاه شهید بهشتی، رساله دکتری، 1398.
طباطبایی، سیدحسین؛ تفسیر المیزان؛ ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی؛ تهران: نشر بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، 1376.
قائمینیا، علیرضا؛ استعارههای مفهومی و فضاهای قرآن؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.