ذهن

ذهن

جهت‌داری معرفت‌شناختی و مبانی آن؛ معرفی و نقد دیدگاه فرهنگستان علوم اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید روح الله نورافشان 1
محمود نمازی 2
محمد جعفری 3
1 دانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
2 عضو هیئت علمی و استادیار گروه فلسفه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.
3 دانشیار و عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی
چکیده
از منظر فرهنگستان علوم اسلامی، جهت‌داری علوم به سه معنای کارآمدی، متدولوژی و معرفت‌شناختی است. فرهنگستان مدعی است که معنای اول و دوم حتی بر مبنای معرفت‌شناختی رایج قابل اثبات است ولی معنای سوم صرفا با مبانی معرفت‌شناختی این مجموعه قابل اثبات است. هدف این پژوهش معرفی و نقد نظریه فرهنگستان علوم اسلامی درباره جهت‌داری معرفت‌شناختی علوم است و روش آن توصیفی-تحلیلی و از نوع کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان‌گر آن است که جهت‌داری علوم به معنای معرفت‌شناختی دارای پنج مبناست: اصل فاعلیّت به‌جای اصل علیّت، تناسب صورت با خارج به‌جای تطابق آن دو، ارزیابی معرفت با سنجه حق و باطل به جای صدق و کذب، نسبیت در فهم و آمیختگی انگیزه و انگیخته. همه این مبانی با نقد جدی مواجه هستند. این دیدگاه به نتایجی از جمله نسبیت گرایی منتهی می‌گردد که آن را غیرقابل پذیرش می‌کند.
کلیدواژه‌ها
جهت‌داری علم
جهت‌داری معرفت‌شناختی
فرهنگستان علوم اسلامی
میرباقری
اصل فاعلیت

موضوعات

  1. آذربایجانی، مسعود و سید محمدتقی موحد ابطحی؛ علم دینی: دیدگاه­ها و تحلیل­ها؛ قم: حکمت اسلامی، 1393.
  2. باقری، خسرو؛ مناظره­هایی در باب علم دینی؛ ویراستار مهرنوش اکبرخان‌زاده؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1391.
  3. [بی­نام]؛ جهت‌داری علوم از منظر معرفت‌شناختی؛ چ2، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389.
  4. پیروزمند، علیرضا؛ رابطه منطقی دین و علوم کاربردی از سه نظرگاه راهبرد توسعه اجتماعی رابطه علم و دین روش تولید علوم کاربردی؛ تهران: امیرکبیر، 1376.
  5. جمالی، مصطفی؛ «مهندسی تمدن اسلامی از منظر سیدمنیرالدین حسینی»، نقد و نظر؛ س19، ش2، تابستان 1393، ص174-197.
  6. حسنی، سیدحمیدرضا، مهدی علیپور و سیدمحمدتقی محود ابطحی؛ علم­ دینی: دیدگاه­ها و ملاحظات؛ ویراستار محمدجواد شریفی؛ چ4، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387.
  7. حسین­زاده، محمد؛ جستاری فراگیر در ژرفای معرفت­شناسی؛ چ2، قم: انتشارات حکمت اسلامی، 1397.
  8. ـــــ؛ معرفت بشری زیرساخت­ها: کاوشی در ژرفای معرفت­شناسی3؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1390.
  9. دفتر فرهنگستان علوم اسلامی؛ بررسی مقدماتی پیرامون جهت‌داری علوم؛ [بی‎جا]، 1372.
  10. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم؛ شواهد الربوبیه؛ تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382.
  11. ـــــ؛ الحکمه المتعالیه فی الاسفار تعلیقه الاربعه؛ ج1 و 3، ط2، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
  12. طباطبایی، محمدحسین؛ نهایة الحکمة؛ تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی؛ ج1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1394.
  13. عبودیت، عبدالرسول؛ درآمدی بر نظام حکمت صدرایی؛ ج2، چ3، قم: سمت، 1387.
  14. گرایی، عباس و علی مصباح؛ «نقد و بررس فرهنگستان علوم اسلامی در علم دینی»، دو فصلنامه حکمت اسراء، ش1 (پیایی 35)، بهار و تابستان 1399، ص93-
  15. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ ترجمه محمدباقر بهبودی؛ ج 10، قم، انتشارات اسلامی. 1386.
  16. مصباح، مجتبی؛ محمدی و عبدالله؛ سلسله دروس مبانی اندیشه اسلامی1: معرفت­شناسی؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1394.
  17. مصباح، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ ج1، چ 3، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی€، 1392.
  18. موحد ابطحی، محمدتقی؛ «نسبت نظریه فرهنگستان علوم اسلامی در علم دینی با واقع­گرایی»، راهبرد فرهنگ؛ ش32، زمستان 1394، ص125-146.
  19. میرباقری، سیدمحمدمهدی؛ اندیشه تمدن نوین اسلامی: گفتارهایی در تبیین رویکرد فکری سیدمنیرالدین حسینی؛ ویرایش حسن نوروزی؛ قم: تمدن نوین اسلامی، 1394.
  20. ـــــ؛ ارکان فلسفه تاریخ شیعی و جایگاه ظهور در آن؛ ویرایش حسن نوروزی؛ چ4، [بی‎جا:] تمدن نوین، 1392.
  21. ـــــ؛ مبانی نظری نهضت نرم‏افزاری: گفتارهایی در چرایی، چیستی و چگونگی تولید علم دینی؛ چ5، [بی­جا:] کتاب فردا، 1387.
  22. ـــــ؛ نسبت اخلاق و فن­آوری اطلاعات؛ قم: تمدن نوین اسلامی، 1393.
  23. ـــــ؛ نسبت دین با علم و فن­آوری: مبانی مفهومی نظریه علم دینی؛ تدوین محمدحسین طاهری؛ قم: تمدن نوین اسلامی، 1395.
  24. ـــــ؛ نظام فکری؛ چ5، قم: فجر ولایت، 1390.
  25. ­­­­­­­­­­­­ــــــ؛گفتارهایی پیرامون تحول در علوم انسانی؛ چ3، قم: فجر ولایت کتاب قم، 1391.
  26. میرباقری، مهدی و مصطفی ملکیان؛ «مناظره امکان علم دینی»، [بی‎تا، ] در: https://3danet.ir.
  27. نصیری، منصور؛ «نومن و فنومن در فلسفه کانت»، نقد و نظر؛ ش49-50، بهار و تابستان 1387، ص75-
  28. نورافشان، سیدروح الله؛ بررسی تطبیقی نحوه مواجهه با علوم انسانی غربی از منظر علامه مصباح و فرهنگستان علوم اسلامی؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، 1401.
  29. Kant, Immanuel; Critique of Pure Reason; London: Macmillan,
  30. Barnes, Jonathan; "Metaphysics", The complete Works of Aristotle; Princeton:Princeton University Press, 1984.