ذهن

ذهن

تکوین علوم انسانی در عصر دیجیتال: امکان‌ها و بدیل‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه غرب شناسی، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی تکوین علوم انسانی در عصر دیجیتال پرداخته و امکان‌ها و بدیل‌های آن را با تمرکز بر سه رویکرد کلیدی شامل علوم اجتماعی محاسباتی، مطالعات انسانی دیجیتال و علوم اجتماعی شناختی تحلیل می‌کند. هر یک از این رویکردها تلاش کرده‌اند تا با بهره‌گیری از ابزارهای فناورانه، روش‌شناختی و معرفتی، به تحلیل مسائل اجتماعی و انسانی بپردازند، اما در عین حال، هر یک از آن‌ها در نسبت با دوگانه‌های نظری همچون طبیعت‌گرایی و غیرطبیعت‌گرایی، و آزادی و رهایی‌بخشی، مسیرهای متفاوتی را دنبال کرده‌اند.

این پژوهش با بهره‌گیری از روش بنیادین رویکرد میان‌رشته‌ای، روند شکل‌گیری این سه حوزه را بررسی کرده و نسبت هر یک را با دو دوگانه محوری علوم اجتماعی در این مقاله یعنی طبیعت‌گرایی و ناطبیعت گرایی و دوکگاه آزادی و رهایی بخشی سنجیده است.

یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که آینده علوم انسانی و اجتماعی دیجیتال، نیازمند توسعه روش‌های پژوهشی میان‌رشته‌ای است که بتوانند تحلیل‌های داده‌محور را با رهیافت‌های تفسیری و انتقادی ترکیب کنند. در نتیجه، این پژوهش بر اهمیت بازاندیشی در مبانی نظری این علوم و بررسی انتقادی نقش فناوری در شکل‌دهی به ساختارهای دانشی تأکید دارد..
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.    پارسانیا، حمید (1392). «نظریه و فرهنگ: روش‌شناسی بنیادین تکوین نظریه‌های علمی»، فصلنامه علمی‌ پژوهشی راهبرد فرهنگ، ش 23، صص 7-28.
2.    سهیلی، محمدوحید؛ سلطانی، مهدی (۱۴۰۲). «خوانش محاسباتی در علوم اجتماعی: امکان‌ها و چالش‌ها». پژوهش‌های علوم اجتماعی، ۵(۲)، صص ۳۳-۵۰. 
3.    کرایب، یان (۱۹۹۲). نظریه‌های اجتماعی: مروری انتقادی، ترجمه حسین معصومی همدانی، نشر مرکز. 
4.    گیدنز، آنتونی (۲۰۰۶). جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، نشر نی. 
5.    وبر، ماکس (۱۹۲۲). اقتصاد و جامعه، ترجمه عبدالحمید سروش، نشر نی.