ذهن

ذهن

کاربست نظریه استعاره مفهومی در معرفت‌شناسی دنیا: تحلیل شناختی دنیای شیء انگاری شده در زبان نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
بخش زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
مبنای نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون ارتباط میان زبان و ذهن است و ساخت معنا در آن بازتاب مقوله ذهنی می‌باشد که تجارب و اعمال افراد در حال رشد به آن شکل‌می‌دهند. از آنجاکه این نظریه در ساخت معنا، انتقال و فهم آن نقش مؤثری دارد، در تحلیل متون به خصوص متون مقدس اسلامی از اهمیت بسزایی برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معناشناسی شناختی به تحلیل شیء‌انگاری مفهوم انتزاعی دنیا در زبان نهج‌البلاغه ونقش آن در معرفت‌شناسی دنیا می‌پردازد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد امیر المؤمنین از میان اشیاء فراوان موجود در عالم هستی، از شیء در‌دار، شیء درخشان، شیء قابل گستراندن و جمع کردن، خورشید کسوف‌کرده، سایه، ابر و کالا برای شیء‌انگاری دنیا استفاده‌کرده‌اند. ایشان با برقرار‌کردن شباهت‌های معرفت‌شناختی میان روابط عناصر حوزه مبدا با روابط عناصر حوزه مقصد، بینشی عمیق و درکی چند‌وجهی از ماهیت دنیا به مخاطب ارائه می‌دهد و حقایق پنهان و ویژگی‌های جذاب آن را برای او روشن می‌سازد. بیشترین نگاشت نظام‌مند از حوزه شیء بر حوزه دنیا محدودیت، موقت بودن، تغییر‌پذیری و فناپذیری هستند. تحلیل شناختی دنیای شیء‌انگاری شده در زبان نهج البلاغه ثابت می‌کند که ساختار یک مفهوم، در زبان و آنچه به آن مفهوم مرتبط است تاثیر می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
1.    ابن‌ابی‌الحدید (2007). شرح نهج‌البلاغة، محمد ابراهیم (محقق)، ج 5، 7 و10، بغداد: دارالکتاب العربی.
2.    ابن‌منظور (2005). لسان‌العرب، ج 1 و 2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
3.    ابن‌میثم بحرینی (1362). شرح نهج‌البلاغة، ج 2-4، بی‌جا: دفتر نشر الکتاب.
4.    ابن‌میثم بحرینی (1362). مصباح‌السالکین، بی‌جا: دفتر نشر الکتاب.
5.     بیهقی، قطب‌الدین ابومحمدبن‌حسین (1375). حدائق‌الحقائق فی شرح نهج‌البلاغة، مصحح عزیزالله عطاردی، ج 1 و 2، قم: بنیاد نهج‌البلاغه ـ انتشارات عطارد.
6.    جوهری، ابونصر اسماعیل (2009). الصّحاح، بازنگری و ویرایش محمد محمد تامر، انس محمد شامی و زکریا جابر احمد، قاهره: دارالحدیث.
7.     حسینی شیرازی، سیدمحمد (بی‌تا). توضیح ‏نهج‏البلاغة، ج 2، تهران: دار تراث‌الشیعة.
8.     خوانساری، جمال (1366). شرح غررالحکم و دررالکلم، ج 1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
9.     خویی، ابراهیم (بی‌تا). الدرة النجفیة، مصحح محمد امینی، بی‌جا: بی‌نا.
10. داودی، عارفه؛ جلالی کندری، سهیلا (1399). «بررسی طرح‌واره‌ای استعاره‌های تقوا در خطبه‌های نهج‌البلاغه برمبنای مدل ایوانز و گرین»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 45، 91- 125.
11.   زمخشری، جارالله ابوالقاسم محمدبن‌عمر (1979). أساس‌البلاغة، بیروت: دار صادر.
12.  سیدرضی (1378). نهج‌البلاغة، شارح علی‌نقی فیض‌الإسلام، تهران: انتشارات فیض‌الإسلام.
13.  شوشتری، محمدنقی (1376). بهج‌الصباغة فی شرح نهج‌البلاغة، ج 2، تهران: انتشارات امیرکبیر.
14.  عبدالحی، عبدالمطلب؛ قاسمی الحسنی، عواطف (2022). «جمالیة الاستعارة التصوریة بأنماطها الثلاثة (الأنطولوجیة، البنیویة، الاتجاهیة)»، مجلة اللسانیات التطبیقیة، 6 (3)، 286-300.
15.  عبده، محمد (بی‌تا). شرح نهج‌البلاغة، مصحح محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره: مطبعة الاستقامة.
16.  قائمی‌نیا، علیرضا (1390). معناشناسی شناختی قرآن، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
17.  محمدی ری‌شهری، محمد؛ حسینی، رضا (1382). توسعه اقتصادی برپایه قرآن و حدیث، ج 2، قم: انتشارات دارالحدیث.
18.  مغنیه، محمد جواد (1979). فی ظلال نهج‌البلاغة، ج 2، بیروت: دارالعلم للملایین.
19.  مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام امام، شرح تازه و جامع بر نهج‌البلاغه، ج 3، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
20.  موسوی، سیدعباس‌علی (1997). شرح نهج‌البلاغة، ج 1-3، بیروت: دارالرسول الأکرم ـ دار محجة‌البیضاء.
21.  مولودی، امیرسعید؛ زارع، آفرین (2020). «الأسلوبیة المعتمدة على المدونات الحاسوبیة: طریقة حدیثة لدراسة أسلوب نهج‌البلاغة»، آداب‌الکوفة، 1 (43)، 155-186.
22.  هاشمی‌خوئی، میرزا حبیب‌الله؛ حسن‌زاده آملی، حسن؛ کمره، محمدباقر (1364). منهاج‌البراعة فی شرح نهج‌البلاغة، ج 5 و 11، مصحح ابراهیم میانجی، تهران: المکتبة الإسلامیة.
23. یزدانی، فرشته؛ محسنی، علی‌اکبر (2023). «ضرورة النظرة الواقعیة فی الحیاة فی الرسالة 31 من نهج‌البلاغة من منظور الاستعارة المفهومیة». مجلة الکلیة الإسلامیة الجامعة، 72 (1)، 678-656.
24.  Croft, W. & Cruse, D. A. (2004). Cognitive Linguistics, New York: Cambridge University Press.
25.  Deignan, A. (2005). Metaphor and corpus linguistics, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
26. Evans, V. & Green, M. (2006). Cognitive linguistics: An introduction, London, Edinburg: Edinburg University Press.
27.  Geeraerts, D. & Cuyckens, H. (Eds.). (2007). The handbook of cognitive linguistics, Oxford: Oxford University Press.
28.  Grady, J., E. (1997). Foundations of meaning: Primary metaphors and primary scence, A dissertation for the degree of Doctor of Philosophy in linguistics. Berkeley: University of California.
29.  Jäkel, O. (2002). Hypotheses Revisited: The Cognitive Theory of Metaphor Applied to Religious Texts. metaphorik.de. Retrieved from metaphoric.de website.
30.  Lee, D. (2001). Cognitive Linguistics: An introduction, New York: Oxford University Press.
31. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A practical introduction, Oxford: Oxford University Press.
32. Lakoff, G. & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by, Chicago: The University of Chicago Press.
33. Lakoff, G. (1993), "The contemporary theory of metaphor". In Andrew Ortony (Ed.) Metaphor and Thought (2nd ed.), (202-251), Cambridge: Cambridge University Press.
34.  Lakoff, G. (1987). Women, fire and dangerous things: What categories reveal about the mind?, Chicago: The University of Chicago Press.
35.  Saeed, J. I. (2016). Semantics (4th Ed.), Oxford: UK. Wiley Blackwell.
36.  Zare, A. (2022a). "The animalification of the world in Nahj al-Balaghah: The cognitive approach", Alameed Journal, 11 (42), 212-237.
37.  Zare, A. (2022b). "Conceptualizing the world in the words of Imam Ali according to the theory of conceptual metaphor: An investigation of metaphors conceptualized based on comestibles", Adab Al-Kufa Journal, 54 (2), 532-552.
38.  Zare, A. (2023a). "A Linguistic Analysis of the Metaphor THE WORLD IS A PLANT in the Nahj Al-Balagha Language (The Cognitive Semantics Approach)", Journal of the college of basic education for educational and human sciences, 59 (15), 822- 832.
39.  Zare, A. (2023b). "The role of cognitive metaphor in the formation and presentation of Imam Ali’s Ideological System in Nahj al-Balagha: The analysis of the conceptual metaphors: THE WORLD IS AN INFERIOR, DETESTABLE OBJECT as examples", Al-Adab Journal. 147, 1- 19.